Koszyk 0

Yann Martel – pisarz, który nie boi się „dużych” tematów

W XXI wieku dość szeroko rozumiany postkolonializm przynosi swoje żniwa również (a może przede wszystkim?) w dziedzinie literatury. Najlepszym tego przykładem jest uhonorowywanie różnymi nagrodami pisarzy wywodzących się raczej z peryferii światowej literatury – krajów będących niegdyś częścią wielkich imperiów, dziś pielęgnujących własną odrębność i tożsamość narodową. Przykładem może tu służyć najbardziej prestiżowa nagroda literacka w Wielkiej Brytanii – Booker Prize, którą w tym stuleciu częściej otrzymywali twórcy wywodzący się z państw wchodzących niegdyś w skład brytyjskiego imperium kolonialnego, niż rodowici Anglicy. Tak też było w 2002 roku, kiedy to otrzymał ją kanadyjski pisarz Yann Martel za powieść Życie Pi.

Na początku był plagiat?

Nie jest to ani pierwszy, ani jedyny utwór tego pisarza, jednak jak dotąd z pewnością to ta powieść stanowi jego wizytówkę artystyczną i jej ogromny sukces umożliwił mu stanie się – rzec można – pełnoprawnym pisarzem, utrzymującym się z literatury. We wstępie do Życia Pi Martel pisze, że pomysł na powieść zrodził się, gdy przebywał w Indiach i miał tam spotkać starszego pana, który opowiedział mu historię, „pod wpływem której uwierzy w Boga”. Była to właśnie opowieść o młodzieńcu ocalałym po katastrofie morskiej, przemierzającym Ocean Spokojny na jednej łodzi z... tygrysem bengalskim. Krótko po sukcesie utworu, zgłosił się do Martela brazylijski pisarz Moacyr Scilar twierdząc, że Życie Pi podejrzanie przypomina jego powieść Max i koty. Kanadyjczyk przyznał, że nigdy nie czytał tego tekstu, znał jedynie jego recenzję, o której zresztą miał zapomnieć i z pewnością nie miała ona wpływu na powstawanie Życia Pi. Cała sprawa zakończyła się ugodą, której szczegóły nie są znane, można się tylko domyślać, że Scilar nie był na całym zamieszaniu stratny, a jego powieść nawet ukazała się w Kanadzie z informacją o tym, iż była inspiracją dla kanadyjskiego pisarza. Kwestia plagiatu nie tyle nie zburzyła sukcesu Martela, a być może nawet go wzmocniła, sprawiając, że autor stał się jeszcze bardziej rozpoznawalny. Z pewnością przyczynił się do tego również film powstały w 2012 roku na podstawie powieści w reżyserii Ang Lee, który również okazał się komercyjnym hitem. Takie są mechanizmy tworzące dzisiejsze pojmowanie sławy i sukcesu.

Książka opowiada o Pi Patelu, młodzieńcu pochodzącym z Indii. Jego ojciec prowadził zoo, jednak zamyka interes, część zwierząt sprzedaje, pozostałe postanawia przewieść statkiem do Kanady i tam rozpocząć nowe życie. Katastrofa sprawia, że Pi ląduje na środku oceanu w jednej łodzi ze zwierzętami: zebrą, orangutanem, hieną i tygrysem. Zwierzęta szybko „ustalają”, które z nich zostanie przy życiu – hiena zjada zebrę i małpę, a następnie sama zostaje pożarta przez tygrysa. Wówczas zaczyna się trwająca 227 dni podróż młodzieńca na jednej szalupie z dzikim zwierzęciem. Te wprost bajkowe okoliczności stanowią tło dla autora do snucia refleksji na tematy religijne. Pi wychowany w agnostycznym środowisku, sam poszukuje dla siebie Boga, a tym samym sensu życia. Fascynują go trzy religie – hinduizm, islam i chrześcijaństwo. Sytuacja, w jakiej się znalazł, niechybnie skłania do głębokich rozważań egzystencjalnych. Martel na szczęście nie serwuje dydaktycznego wykładu o słuszności bądź jej braku, jeśli chodzi o wiarę, pokazuje raczej, iż nie ma monopolu na prawdę i każda religia może być prawdziwa. Pi pragnie jedynie kochać Boga, a w łodzi na środku oceanu, będąc oderwanym od wielkiego świata, jest to łatwiejsze do wykonania. Przede wszystkim dlatego, że wraz z cywilizacją zniknęła wszelka doktrynalność – wszystko, co z jednej strony może zachęcać do danej religii, ale również od nich odpychać. Pi będąc z dala od cywilizacji, jednocześnie znajduje się poza czasem i przestrzenią, gdyż znajdując się na środku oceanu w nieznanym miejscu, gdzie z każdej strony horyzont wygląda identycznie, pojęcia te przestają mieć znaczenie. Podobnie jak doktryny religijne są tylko odległym echem cywilizacji, która je stworzyła.

Powieść Martela z pewnością intryguje i w dość prosty, nieskomplikowany sposób zachęca do refleksji nad człowieczeństwem, a szybka lekcja dorosłości, jaką przeszedł Pi w niemal baśniowej atmosferze, jest przyjemnym wyzwaniem dla wyobraźni.

O wszystkim, co jest w cenie?

Życie Pi jest jak dotąd najlepszą książką Martela, ale warto również zwrócić uwagę na dwie inne powieści – Ja oraz Beatrycze i Wergili. Pierwsza z nich opowiada – najkrócej mówiąc – o młodzieńcu, który... z dnia na dzień staje się kobietą. Od razu nasuwa się związek z modnym ostatnio tematem, niemalże gwarantującym, że utwór taki zostanie zauważony. Można tak patrzeć na powieść Martela, ale można również dostrzec coś więcej, co chyba autor chciał przede wszystkim pokazać. Mianowicie różnice w postrzeganiu rzeczywistości przez mężczyznę i kobietę, a także to, w jaki sposób owa rzeczywistość kształtuje jedną i drugą płeć. Chłopiec, żyjąc w szkolnym internacie, poznaje brutalność i zło świata, „uczy się”, że silniejsi górują na słabszymi i sam zaczyna dostosowywać się do tak przyjętych zasad. Po transgresji w kobietę wchodzi w świat o wiele delikatniejszy, ale zarazem bardziej kruchy, w którym kobieta czasem jest jeszcze bardziej bezradna wobec siły fizycznej przeciw niej skierowanej ze strony mężczyzny.

Beatrycze i Wergili jest opowieścią o Holocauście, jednak ubraną w specyficzną formę, co dla niektórych może być kontrowersyjne. Mianowicie jest to alegoryczna historia, w której role odgrywają zwierzęta. Autor sam przyznaje, że pisano o tej tragedii na różne sposoby, za pomocą różnych form – jak dodaje – „zrobiono to tysiąc razy lepiej”, dlatego też on sam w inny sposób zdecydował się podejść do tematu. Bohater utworu jest pisarzem, który napisał książkę o Holocauście, jednak została ona źle przyjęta i zrezygnował z kolejnych prób literackich. Otrzymuje pewnego dnia list z fragmentem sztuki, w której bohaterami są oślica o imieniu Beatrycze i małpa Wergili, a niebawem poznaje autora, dającego mu do czytania kolejne fragmenty. Właśnie owa sztuka, początkowo wyglądając na zgrabnie napisaną komedię, okazuje się utworem opowiadającym o Holocauście. Powieść Martela jest pełna metafor i symboli – niestety autor w niektórych miejscach zbyt pieczołowicie skupia się na wyjaśnianiu ich. Można przypuszczać, że dzieje się tak, gdyż jest on świadomy, jaką wiedzę (a raczej jej brak) o kwestiach, jakie porusza ma przeciętny czytelnik a Ameryce.

Yann Martel z pewnością wpisuje się swą twórczością w dzisiejszą kulturę, podejmuje tematy, przy których może być pewien, że nawet jeżeli artystycznie nie podoła, to i tak zostanie zauważony. Trzeba jednak przyznać, że nie przekracza, granicy banału i wart jest czytania, nie tylko ze względu na styl i wciągający sposób narracji, ale również dla tego, co chce – rzec można – podskórnie przekazać czytelnikowi i skłonić go do refleksji.

Autor: Łukasz Kucharski

Powiedz gdzie cię boli Wyprzedaż 1 Powiedz gdzie cię boli Nick Trout
9,87 32,90
Rabat 70% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Inne kolory 1 Inne kolory Orhan Pamuk
35,49 42,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Bracia Sisters (CD) 1 Bracia Sisters (CD) Patrick DeWitt
28,54 34,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Wszystko się spieprzyło, ale chyba będzie lepiej 1 Wszystko się spieprzyło, ale chyba będzie lepiej Richard Farina
33,00 39,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Rosjanin to ten, kto kocha brzozy 1 Rosjanin to ten, kto kocha brzozy Olga Grjasnowa
33,00 39,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Wahadło Foucaulta 1 Wahadło Foucaulta Umberto Eco
40,53 49,00
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Rzekomo fajna rzecz, której nigdy więcej nie zrobię. Eseje i rozważania 1 Rzekomo fajna rzecz, której nigdy więcej nie zrobię. Eseje i... David Foster Wallace
33,08 39,99
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Ukryte działania 1 Ukryte działania
33,43 37,99
Rabat 12% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Chłopiec w pasiastej piżamie 1 Chłopiec w pasiastej piżamie John Boyne
28,95 32,90
Rabat 12% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Ziemia kobiet 1 Ziemia kobiet Sandra Barneda
13,11 14,90
Rabat 12% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Chata 1 Chata William Paul Young
33,24 34,99
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Po drugiej stronie kartki Wyprzedaż 1 Po drugiej stronie kartki Jodi Picoult
11,40 38,00
Rabat 70% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Chata Polecamy 1 Chata Wiliam P. Young
27,68 36,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Był sobie pies Polecamy 1 Był sobie pies W. Bruce Cameron
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Wielkie kłamstewka 1 Wielkie kłamstewka Liane Moriarty
28,50 38,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Dziewczyna, którą kochałeś Polecamy 1 Dziewczyna, którą kochałeś Jojo Moyes
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Małe życie 1 Małe życie Hanya Yanagihara
56,99 59,99
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Na południe od granicy, na zachód od słońca 1 Na południe od granicy, na zachód od słońca Haruki Murakami
18,74 24,99
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Światło między oceanami 1 Światło między oceanami M.L. Stedman
29,52 36,90
Rabat 20% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Nowy wspaniały świat 1 Nowy wspaniały świat Aldous Huxley
14,99 19,99
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Seniorzy w natarciu (CD) 1 Seniorzy w natarciu (CD) Catharina Ingelman-Sundberg
25,43 33,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Niebo istnieje... Naprawdę! Niesamowita historia małego chłopca o wyprawie do nieba i z powrotem 1 Niebo istnieje... Naprawdę! Niesamowita historia małego chło... Todd Burpo Lynn Vincent
18,68 24,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Blask snów Wyprzedaż 1 Blask snów Jayne Krentz
10,44 34,80
Rabat 70% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!