Koszyk 0

Wspaniali zapomniani – pisarze okresu międzywojennego

Jak wyglądałaby dzisiaj Polska, gdyby druga wojna światowa nigdy się nie wydarzyła? Gdyby klęska wrześniowa i dekady komunizmu były tylko nędznym wymysłem drugorzędnych pisarzy fantastów? Gdyby Hitler umarł w jakimś domu wariatów w zapomnieniu, a Stalin nigdy nie opuścił gruzińskich gór? Gdyby nad Lwowem i Wilnem dalej powiewały biało-czerwone flagi, a Pokolenie Kolumbów dożyło spokojnej starości? Gdyby. Dzisiaj możemy tylko gdybać i wspominać.

Dwudziestolecie międzywojenne, dla wielu najwspanialszy okres w nowożytnej historii naszego kraju. Czasy odzyskania, po ponad 100 latach, niepodległości. Czasy rozkwitu, odrodzenia… potęgi? Wreszcie czasy niespotykanego rozkwitu polskiej kultury. Żadna inna epoka nie wydała tylu wielkich artystów i geniuszy. Żadna też nie skończyła się takim kataklizmem.

Wojna wypaliła całą, odradzającą się polską inteligencję. Ginęli z bronią w ręku, w obozach śmierci albo z własnych rąk. Koniec wojny nie przyniósł bynajmniej ulgi. Wraz z nowym systemem, nowomową i socrealizmem dawni wielcy zastępowani byli przez pokolenie miałkich, ale posłusznych analfabetów. Gdzie byśmy byli, gdyby ocalała choć garstka z tych wielkich? Ale to raczej pytanie na inną opowieść.

Dzisiaj możemy tylko wspominać. Niewiele zostało z tamtych czasów. Z każdym dniem coraz mniej. Suche opracowania historyków, pożółkłe zdjęcia i zbierające kurz książki. Zwłaszcza tych ostatnich szkoda, kiedy spoglądamy na półki księgarni. Mimo deklarowanej na każdym kroku miłości do historii i kultury Polski, z zaskakującą łatwością dajemy odchodzić w zapomnienie całym jej rozdziałom. Bo przecież dwudziestolecie międzywojenne to nie tylko te kilka nazwisk wymienianych na lekcjach polskiego... Zresztą jak wiele z nich jeszcze pamiętasz?

Wielu twórców godnych zapamiętania z różnych powodów nie pojawia się ani w podręcznikach, ani na księgarskich półkach. Najjaskrawszym tego przykładem jest Antoni Ferdynand Ossendowski. Jeżeli nie kojarzysz tego nazwiska, to możesz podziękować za to przyjaciołom komunistom. Nasi rodzimi niewolnicy Józefa Stalina włożyli bardzo dużo pracy w to, by jego nazwisko zostało całkowicie wymazane z historii. Biorąc pod uwagę fakt, że przez wiele lat był on jednym z pięciu najpopularniejszych pisarzy na ŚWIECIE wykonali bardzo dobrą robotę. Może więc lepiej, zamiast kupować kolejną patriotyczną koszulkę, pobiec do księgarni i zakupić jedną z jego książek?

Zapytacie pewnie, czym tak Ossendowski podpadł Bierutowi i spółce? Po prostu, lekko mówiąc, nie był wielkim fanem Lenina i ogólnie komunizmu... Nie dość, że w młodości walczył w oddziałach antybolszewickich w Rosji, to później wielokrotnie zarówno publicznie, jak i w swojej twórczości atakował komunizm i personalnie Lenina na tyle boleśnie, by stać się osobistym wrogiem przywódcy bolszewickiej Rosji. Odpowiadał również za przekazanie na Zachód dokumentów potwierdzających, że Lenin był, finansowanym przez Niemców, agentem wywiadu.

Nie pomogła mu ciesząca się popularnością wybitnie antybolszewicka książka Przez kraj ludzi, zwierząt i bogów i powieść biograficzna pod tytułem... nie zgadniecie: Lenin. W czasach międzywojennych został przetłumaczony na 20 języków i wydany w ponad 80 milionowym nakładzie. Nic dziwnego więc, że za granicą porównywano go między innymi do Kiplinga czy Jacka Londona. Legenda głosi, że po wkroczeniu na tereny Polski Armii Czerwonej NKWD wykopało jego ciało, by upewnić się, że osobisty wróg Lenina rzeczywiście nie żyje.

Nie jest on jedynym wartym uwagi, a zapomnianym pisarzem okresu międzywojennego. Patrząc na obecny poziom polskiej publicystyki, bardzo żałuję, że nie istnieje w niej żadna osobowość porównywalna do Tadeusza Żeleńskiego. Mimo upływu prawie 100 lat od publikacji większości tekstów Boya, zaskakuje ciągła aktualność jego felietonów. Niestety, prędzej znajdziecie najważniejsze utwory pisarza w antykwariacie niż w księgarni. Warto jednak sięgnąć po wciąż dostępne, smętne resztki, takie jak Nasi okupanci czy cudowne i zabawne Słówka.

Warto też przeczytać jego biografię Boy-Żeleński. Błazen - wielki mąż. Tadeusz Żeleński był jedną z najinteligentniejszych i najbardziej wyrazistych postaci tamtego okresu. Swoimi poglądami zasłużył nawet na odprawiane w wielu polskich miastach msze w intencji jego przeklętej duszy.

Kolejną, coraz bardziej zapominaną pisarką okresu międzywojennego była Zofia Kossak-Szczucka, chyba jedyna osoba o wyraźnie antysemickich poglądach... odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Pisarka była aktywną uczestniczką Polskiego Państwa Podziemnego i jedną z twórczyń Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Warto szczególnie zwrócić uwagę na autobiograficzną powieść Pożoga, traktującą o losach Polaków na Wołyniu w czasie bolszewickiej rewolucji.

Mógłbym tak wymieniać w nieskończoność. Książka po książce, nazwisko po nazwisku... Przechodziłem ostatnio obok historycznej siedziby Skamandra... zamienionej w sklep. Na wystawie tuż obok tablicy upamiętniającej jednych z najważniejszych polskich artystów straszą ekskluzywne torby i torebki na tyle drogie, by stać na nie było tylko nielicznych. Zgadnijcie, co bardziej ciekawi przechodniów?

Autor: Mateusz Kaczyński

Duża Solidarność, mała solidarność. Biografia Henryki Krzywonos 1 Duża Solidarność, mała solidarność. Biografia Henryki Krzywonos Agnieszka Wiśniewska
29,53 34,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Uciec jak najwyżej. Nie dokończone życie Wandy Rutkiewicz 1 Uciec jak najwyżej. Nie dokończone życie Wandy Rutkiewicz Ewa Matuszewska
25,30 29,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Saleta. Łowca adrenaliny Wyprzedaż 1 Saleta. Łowca adrenaliny Przemysław Słowiński Przemysław Saleta
5,00 29,90
Rabat 83% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Jerzy Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty. Tom 2. Prace z lat 1999-2009 1 Jerzy Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty. Tom 2. Prace... Zbigniew Osiński
44,00 55,00
Rabat 20% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Hypatia z Aleksandrii 1 Hypatia z Aleksandrii Maria Dzielska
32,99 39,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Jak dopalał się ogień biwaku 1 Jak dopalał się ogień biwaku Danuta Szyksznian
201,35 238,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Żywot szlachcica Wojciech Jaruzelski działalność polityczna do 1990 r. 1 Żywot szlachcica Wojciech Jaruzelski działalność polityczna ... Krzysztof Kołodziejski
31,22 36,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Lekarz z Westerplatte 1 Lekarz z Westerplatte Krzysztof Zajączkowski
36,29 42,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Leszek Książę Inowrocławski 1 Leszek Książę Inowrocławski Błażej Śliwiński
32,99 39,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Jerzy Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty. Tom 1 1 Jerzy Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty. Tom 1 Zbigniew Osiński
46,01 55,00
Rabat 16% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Jung. Biografia 1 Jung. Biografia Deirdre Bair
101,52 120,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Rzym na rozdrożu 1 Rzym na rozdrożu Stanisław Łoś
30,18 34,90
Rabat 14% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Beksińscy. Portret podwójny 1 Beksińscy. Portret podwójny Magdalena Grzebałkowska
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Damy ze skazą Polecamy 1 Damy ze skazą Kamil Janicki
29,19 44,90
Rabat 35% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Nienachalna z urody 1 Nienachalna z urody Maria Czubaszek
27,00 36,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Rezydencja. Sekretne życie Białego Domu 1 Rezydencja. Sekretne życie Białego Domu Kate Andersen Brower
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Beria 1 Beria Françoise Thom
74,25 99,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Elon Musk. Biografia twórcy PayPal, Tesla, SpaceX 1 Elon Musk. Biografia twórcy PayPal, Tesla, SpaceX Ashlee Vance
37,43 49,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Pilch w sensie ścisłym. Biografia 1 Pilch w sensie ścisłym. Biografia Katarzyna Kubisiowska
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Ludwik XIV. Życie wielkiego króla 1 Ludwik XIV. Życie wielkiego króla Max Gallo
44,93 59,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Religa. Człowiek z sercem w dłoni 1 Religa. Człowiek z sercem w dłoni Zbigniew Religa Jan Osiecki
25,50 34,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Zayn 1 Zayn Zayn Malik
37,43 49,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Jeszcze nie umarłem. Autobiografia 1 Jeszcze nie umarłem. Autobiografia Phil Collins
37,43 49,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Michalina Wisłocka. Sztuka kochania gorszycielki 1 Michalina Wisłocka. Sztuka kochania gorszycielki Violetta Ozminkowski
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Dziewczyny z Syberii 1 Dziewczyny z Syberii Anna Herbich
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!