Koszyk 0
Opis:
Spis treści WSTĘP.............................................................7 Rozdział I - WOŁYŃ I UKRAINA PRZED UNIĄ LUBELSKĄ...........17 1. Kształtowanie się stanu szlacheckiego............................20 2. Podział administracyjny i struktura własności.....................23 3. Geneza sejmików..............................................27 4. Unia lubelska i jej znaczenie.....................................33 Rozdział II ORGANIZACJA 1 FUNKCJONOWANIE...................37 1 ... Trudne początki. Pierwsze dwa bezkrólewia w latach 1572-1576.... 37 2. Rozwój sejmików do końca XVI w. ..............................55 3. Warunki funkcjonowania.......................................60 4. Miejsce i czas.................................................69 5. Zwoływanie i obieg informacji urzędowej.........................74 6. Uczestnicy. Sejmikowa frekwencja...............................82 7. Porządek i przebieg obrad......................................93 8. Sejmikowe uchwały. Mandat poselski...........................107 9. Zjazdy nadzwyczajne.........................................121 Rozdział III - UKŁAD SIŁ POLITYCZNYCH.........................129 1. Działania króla...............................................129 2. Magnackie fakcje.............................................134 3. Szlacheccy aktywiści: posłowie na sejm i marszałkowie sejmików... 193 Rozdział IV - WOBEC RZECZYPOSPOLITEJ I JEJ USTROJU..........226 1. Terminologia polityczna.......................................226 2. Wobec Litwy.................................................256 3. Wobec innych województw i prowincji..........................267 4. Wobec osoby króla............................................289 5. Wobec sejmu.................................................324 Rozdział V - W OBRONIE SWOICH PRAW.........................349 1. „Województwa nasze" ..............................349 2. Nietykalność majątkowa .. ...........................353 3. Osobne prawo............ ...........................364 4. Kwestia językowa ................................376 5. Tytuły książęce...............................................387 6. „Religia grecka"...............................................392 ZAKOŃCZENIE...................................................403 Aneks I. Posłowie na sejm.........................................411 Aneks II. Sejmikowi aktywiści......................................427 Aneks III. Marszałkowie sejmików...................................431 ABSTRACT.......................................................434 WYKAZ SKRÓTÓW...............................................437 BIBLIOGRAFIA...................................................439 INDEKS OSÓB....................................................454 Wstęp W okresie tworzenia się państw nowożytnych w XVI w. jednym z istotniej­szych problemów było zintegrowanie różnych części średniowiecznych monar­chii pod rządami jednego władcy. Sprawa ta dotyczyła większości organizmów państwowych w Europie, w tym także Rzeczypospolitej. Procesy integracyjne przebiegały jednak w tych krajach różnymi drogami. O ile w monarchiach abso­lutnych często dążono do scalania terytoriów w sposób bezwzględny, ujarzmia­jąc zbrojnie zamieszkałe tam społeczeństwa, o tyle w państwie polsko-litewskim szukano na inkorporowanych obszarach porozumienia z tamtejszymi stanami uprzywilejowanymi, gwarantując im zarówno zachowanie dawnych praw, jak i obdarzając je wolnością szlachty koronnej. W rezultacie, w Rzeczypospolitej procesy integracyjne były zazwyczaj wypadkową dwóch przeciwstawnych ten­dencji. Z jednej strony dochodziło do stopniowej asymilacji kulturowej i oby­czajowej szlachty włączonego obszaru, przyśpieszając jego polityczną integrację z Koroną, z drugiej — dzięki uzyskanym przywilejom starano się jak najdłużej zachować regionalną odrębność, przeciwstawiając się dążeniom centralistycz­nym. Ścieranie się tych tendencji doprowadzało do wielu zadrażnień i sporów. Obszarem, na którym te napięcia przerodziły się w dotkliwe konflikty społeczne i wyznaniowe, były Wołyń i Ukraina. Rola południowo-wschodnich terytoriów Rzeczypospolitej, stanowiących dzisiaj trzon państwa ukraińskiego, była już wielokrotnie naświetlana w litera­turze przedmiotu. Zainteresowaniem cieszyła się zwłaszcza kolonizacja i polskie wpływy kulturalne na tym obszarze. Wokół tego kontrowersyjnego tematu narosło wiele mitów, będących raczej wytworem ideowych i narodowych spo­rów niż rzeczowych badań źródłowych. Od XIX w. historycy polscy podkreślali zazwyczaj pozytywne działania Polaków w czasie cywilizowania Kresów, two­rząc białą legendę o „zdobyczach pługa polskiego" natomiast ukraińscy badacze skłonni byli mówić o „polskiej okupacji Ukrainy", rysując polską obecność w czarnych barwach. W ostatnich latach można jednak zaobserwować znaczne zbliżenie stanowisk obu historiografii Zarówno w Polsce, jak i na Ukrainie za­częły powstawać prace, których autorzy starają się w sposób wyważony spojrzeć na miejsce Rusi Koronnej w Rzeczypospolitej, Wśród historyków polskich warto wyróżnić tu przede wszystkim Henryka Litwina, który podjął się próby statysty­cznej analizy napływu szlachty polskiej na Ukrainę, a także poświęcił osobne roz­prawy przemianom własnościowym i procesowi katolicyzacji rodzimych obywa­teli Ukrainy. Strukturą społeczną szlachty ruskiej, zamieszkującej województwa wołyńskie, kijowskie i bracławskie zajęła się natomiast ukraińska badaczka Na­talia Jakowenko, która nawiązała w ten sposób do badań jednego ze sławniej-szych historyków ukraińskich, Wiaczesława Lipińskiego. Sejmiki Wołynia i Ukrainy nie doczekały się dotąd osobnej rozprawy, mimo że postulat przeprowadzenia badań nad kulturą polityczną szlachty tych obsza­rów był już kilkakrotnie wysuwany. W literaturze przedmiotu zainteresowaniem cieszył się przede wszystkim sejmik łucki, którego uchwały doczekały się częś­ciowej edycji. Do zgłaszanych przez szlachtę wołyńską postulatów nawiązywali głównie historycy zajmujący się kontrowersjami wokół unii brzeskiej i polityki wyznaniowej Rzeczypospolitej. Niektórym aspektom kultury politycznej szlachty całej Rusi Koronnej, a więc także obszarów Rusi Czerwonej, zintegro­wanej z Koroną w XIV w., osobny artykuł poświęcił Edward Opaliński. Praca ta stanowi jednak tylko pewien zarys problematyki wysuwanej na sejmiku wołyńskim, choć z pewnością jest dobrym punktem wyjścia do dalszych, pogłę­bionych badań. Zgromadzenia szlachty kijowskiej i bracławskiej, głównie z racji ograniczonej bazy źródłowej, cieszyły się znacznie mniejszym zainteresowa­niem. Niemniej jednak, niektórzy historycy parlamentaryzmu powoływali się na pojedyncze instrukcje sejmiku żytomierskiego. Tematem niniejszej rozprawy są sejmiki trzech województw: wołyńskiego, kijowskiego i bracławskiego, czyli obszaru, który został przyłączony do Korony na mocy uchwał sejmu lubelskiego w 1569 r. Wykluczamy z naszych rozważań zgromadzenia szlacheckie województwa czernihowskiego, które zaczęły zbierać się dopiero w 1635 r. Interesują nas dwa najważniejsze aspekty działalności sejmików: ich funkcjonowanie oraz postawy polityczne szlachty. Naszym zda­niem nie sposób pisać o tych drugich bez pokazania okoliczności ich kształto­wania, dlatego obu tym płaszczyznom poświęciliśmy tyle samo miejsca. Nie ukrywamy jednak, że najważniejszym dla nas problemem badawczym są zmiany w świadomości politycznej obywateli ziem wcielonych. Ciekawi nas, w jaki sposób przebiegał proces integracji politycznej Wołynia i Ukrainy z Koroną Polską w latach 1569-1648. Blisko osiemdziesięcioletnie ramy chronologiczne pracy wyznaczają dwa przełomowe wydarzenia w dziejach tych ziem: unia lubelska i powstanie kozackie Bohdana Chmielnickiego. Podobnie jak pojęcie kultury politycznej, zagadnienia związane ze świado­mością polityczną można rozpatrywać bardzo szeroko. W pracy tej chcemy przede wszystkim skoncentrować się na wyobrażeniach szlachty województw inkorporowanych o własnej roli w państwie oraz na sposobie pojmowania przez nią praw i obowiązków. Interesuje nas zwłaszcza jej stosunek do najważniej­szych instytucji Rzeczypospolitej: sejmu i króla, postrzeganie problemów innych części Rzeczpospolitej oraz inicjatywy współdziałania z obywatelami pozosta­łych województw. Osobno zajmiemy się kwestią, w jaki sposób szlachta Woły­nia i Ukrainy definiowała własną odrębność i potrafiła jej bronić przed poste- pującymi wpływami koronnymi. Zdajemy sobie sprawę, że przedstawiony przez nas kwestionariusz zagadnień nie wyczerpuje tematu. Z pewnością warto bytob zająć się również szlacheckimi propozycjami umocnienia systemu obronnego południowo-wschodniej granicy Rzeczypospolitej i rozwiązania problemu Kozaków, gdyż kwestie te łączą się pośrednio z zagadnieniem integracji poli­tycznej z Koroną. Całość rozprawy podzieliliśmy na pięć rozdziałów. W pierwszym przedsta­wiamy najważniejsze procesy, jakie miały miejsce na ziemiach Rusi południowej przed unią lubelską. Drugi rozdział poświęcony jest zagadnieniom związanym z funkcjonowaniem i organizacją sejmików ziem inkorporowanych. W tej czę­ści szczególną uwagę zwracamy na proces kształtowania się systemu zgroma­dzeń szlacheckich w okresie pierwszych bezkrólewi. Następnie przedstawiamy warunki działania sejmików, sposób ich zwoływania oraz czas, miejsce i prze­bieg. Osobne miejsce poświęcamy sejmikowym uchwałom oraz zjazdom nad­zwyczajnym. Ponadto ukazujemy wszelkie odrębności między działaniem zgro­madzeń szlacheckich na Wołyniu i Ukrainie. Trzeci rozdział dotyczy układu sił politycznych na sejmikach tych obszarów. Śledzimy tu sposoby oddziaływania króla i magnackich fakcji na decyzje szlacheckich zgromadzeń. Próbujemy też odpowiedzieć na pytanie o zakres zależności obradującej szlachty od rodzimych i napływowych potentatów. Ponadto, osobny paragraf poświęcamy sylwetkom najaktywniejszych działaczy sejmikowych, zastanawiając się nad kryteriami ich wyłaniania. W kolejnym rozdziale pracy zajmujemy się już kwestiami związanymi ze świadomością polityczną szlachty ruskiej. Na początku przyglądamy się jej terminologii politycznej, próbując ustalić, co rozumiała pod pojęciami: „Rzecz­pospolita" „państwo" i „ojczyzna". Zwracamy też uwagę na łacińskie odpowied­niki tych terminów, ukazując, od kiedy i jak często zaczęły się one pojawiać w uchwa­łach sejmików ziem inkorporowanych. Następnie przedstawiamy opinie szlachty Wołynia i Ukrainy o Wielkim Księstwie Litewskim. Interesuje nas tu kwestia litewskich resentymentów w okresie pierwszych bezkrólewi oraz późniejsze relacje między szlachtą ziem inkorporowanych a litewską. Kolejny podrozdział dotyczy stanowiska obywateli ruskich wobec działania i postaw szlachty innych województw Korony. Zwracamy szczególną uwagę na ich relacje ze swoimi pobratymcami z Rusi Czerwonej, a także na ich opinie o tzw. województwach górnych. Osobnym zagadnieniem jest horyzont zainteresowania szlachty obsza­rów inkorporowanych. Chcemy odpowiedzieć na pytanie, co sądziła ona o prob­lemach prowincji odległych: Inflant, Prus Królewskich, a także lenn Rzeczypo­spolitej: Prus Książęcych, Kurlandii oraz Bytowa i Lęborka. W kolejnych dwóch... Czytaj dalej >> << Zwiń
  • Neriton
  • miękka
Mniej Więcej
  • Karol Mazur
  • 2006
  • 1
  • 466
  • 240
  • 165
  • 83-89729-80-6
  • 9788389729804
  • M3608

Dodaj recenzję

Dołącz do grona naszych recenzentów. Dziel się z innymi miłośnikami książek wrażeniami z lektury. Cenimy wszystkie opinie naszych czytelników, stąd też w podziękowaniu za każdą opublikowaną recenzję proponujemy rabat - 5% na kolejne zakupy ...

Jak to działa?

Wyszukujesz książkę, którą chcesz się podzielić z innymi czytelnikami.
Piszesz recenzję. Logujesz się.
Możesz napisać kilka słów o sobie i wgrać swoje zdjęcie albo wybrać ilustrację z bazy awatarów.
Twoja recenzja czeka na akceptacje i publikację.
Po jej zatwierdzeniu:
a) otrzymasz w ciągu 24 godzin 5% kod rabatowy na kolejne zakupy.
- Rabat nie obejmuje podręczników.
- Kod rabatowy jest ważny miesiąc. Należy użyć go w czasie składania zamówienia.
b) dołączasz do grona recenzentów.

Więcej Zwiń

Twoja ocena

Zostaną nagrodzone najciekawsze wypowiedzi świąteczne w formie polecenia książki na prezent połączonego ze wspomnieniem świąt dzieciństwa, refleksją, dedykacją.