Koszyk 0

Samba z… polskimi akcentami! Co warto wiedzieć o literaturze brazylijskiej

Nie macie pomysłu, co przeczytać w te wakacje? A może wręcz przeciwnie – Wasza lista potencjalnych lektur jest zbyt długa i potrzebujecie wskazówki, od czego zacząć? Bardzo proszę. Nadchodzą Igrzyska Olimpijskie w Rio de Janeiro – a czy czytaliście kiedyś coś brazylijskiego?

Od pewnego czasu rażą mnie moje braki w wiedzy geograficzno-kulturowej. Wszystko zaczęło się od zeszłorocznych mistrzostw świata w lekkoatletyce, kiedy to nasz kulomiot Tomasz Majewski wygrał z zawodnikiem z Tadżykistanu. Tadżykistan, myślę sobie, Tadżykistan… nie kojarzy mi się zupełnie z niczym. Spłonęłam ze wstydu sama przed sobą i rzuciłam się do gorączkowych poszukiwań wieści o Tadżykistanie. Kilka godzin i kilkaset kliknięć później wiedziałam już co nieco o jego stolicy, Taszkiencie, a pod nosem nuciłam kirgiski folk, zafascynowana, jak wiele rzeczy jest jeszcze do odkrycia.

Podobnie jest z Brazylią, choć to zupełnie inny zakątek świata. Idę o zakład, że jedyne, co się Wam z nią kojarzy, to karnawał w Rio i las amazoński. A literacko? W najlepszym wypadku Paulo Coelho, a i to nie zawsze… Tymczasem w literaturze brazylijskiej odnaleźć można prawdziwe perełki, a nawet istotny wkład naszych rodaków! Zaintrygowani? Przed Wami garść brazylijskich literackich inspiracji!

Po pierwsze – Paulo… ale nie Coelho!

Większość zestawień i przeglądów brazylijskich pisarzy otwiera wspomniany już Paulo Coelho – prawdopodobnie słusznie, wszak to on jest dzisiaj najpoczytniejszym twórcą z tego kraju. Przewrotnie chciałabym jednak zacząć od innego Paula, o którym prawie nikt w Polsce nie słyszał… a powinniśmy się nim chlubić i my!

Mowa o Paulo Leminskim, uważanym za jednego z najwybitniejszych brazylijskich poetów XX wieku. Leminski był synem Polaka i Brazylijki, urodził się w Kurytybie na południu Brazylii w 1946 r. Przez lata miał status tzw. „poety wyklętego” - a to dlatego, że nie miał w zwyczaju podporządkowywać się schematom i konwenansom, tak w literaturze, jak i w życiu. Dziś, niemal 30 lat po śmierci, jest twórcą kultowym i uwielbianym przez Brazylijczyków. W Polsce jednak mało kto wie o Leminskim… Pod koniec 2014 r. w bardzo małym nakładzie ukazał się pierwszy przekład poezji Leminskiego na język polski, „Powróciło moje polskie serce”. Pozostaje mieć nadzieję, że polski czytelnik będzie miał okazję odkryć jego teksty – bo znaleźć w nich można liczne ślady polskości…

powróciło moje polskie serce
serce które mój dziadek
przywiózł mi z daleka
serce zmiażdżone
serce zdeptane
serce poety
(tł. Piotr Kilanowski)

Po drugie – też Paulo (tak, tym razem Coelho)

Choćby chciało się od tego uciec, nie można mówić o literaturze brazylijskiej bez Paulo Coelho. Żaden inny pisarz pochodzący z Brazylii nie odniósł tak spektakularnego sukcesu wydawniczego na całym świecie. Żaden też nie wzbudził tylu kontrowersji… Coelho można kochać lub nienawidzić. Jedni uwielbiają jego styl, filozoficzne rozważania nad sensem życia i nierzadko bardzo zmetaforyzowany styl. Inni nie mogą go znieść, uważając go za pseudointelektualistę tworzącego dla mas. Zdanie na ten temat każdy musi wyrobić sobie sam.

W Polsce najchętniej czytanymi utworami Paulo Coelho są m.in. filozoficzne Jedenaście minut, Weronika postanawia umrzeć czy, uważany za największe literackie osiągnięcie tego pisarza, Alchemik. Duży rozgłos na całym świecie zyskała też jego ostatnia, wydana w 2014 r. powieść Zdrada. Utrzymana w innym stylu niż dotychczasowe książki Coelho, wydaje się idealną lekturą na wakacje.

Po trzecie – już nie Paulo...

Paulo to w Brazylii imię tak powszechne, że pewnie udałoby się znaleźć jeszcze kilku innych piszących Paulów, ale w tym tekście chciałabym teraz przejść do pisarzy noszących inne imiona. Na przykład Jorge – a konkretnie Jorge Amado. Znakomicie czyta się jego Gabrielę, goździki i cynamon. To pozornie tylko zgrabnie napisana powieść z romansem w tle, pachnąca tytułowymi korzennymi przyprawami. W istocie jednak autor dokonuje tu dość wnikliwej analizy brazylijskiego społeczeństwa z początku XX wieku. Portretując portowe miasteczko Ilheus, tworzy wielowymiarowy, przekrojowy obraz swojego kraju. Choć brzmi poważnie, doskonale pasuje do leniwego popołudnia z książką w hamaku.

Nie można też zapomnieć o Jose Mario de Vasconcelosie. Co ciekawe, poza granicami Brazylii zyskał znacznie większy rozgłos niż we własnym kraju. Był prawdziwym człowiekiem-orkiestrą, imał się wielu zajęć – studiował prawo, medycynę i malarstwo, zdarzyło mu się pracować jako rybak, pielęgniarz w dżungli czy nauczyciel... Wiele szczegółów na temat jego barwnego życia znaleźć można na łamach jego najbardziej znanego dzieła – trylogii o Zeze, chłopcu dorastającym w Brazylii lat 30. XX wieku. Już same tytuły książek wchodzących w jej skład rozpalają wyobraźnię. Posłuchajcie tylko: Moje drzewko pomarańczowe, Rozpalmy słońce i Na rozstajach... Czujecie to? Czas poczytać!

Nawet więc jeśli nie planujecie w tym roku zamorskich wakacji, możecie z powodzeniem udać się w podróż po Brazylii w dowolnie wybranym momencie. Wystarczy uzupełnić domową biblioteczkę i sięgnąć po odpowiednie pozycje... Boa viagem*! :)


*port. Udanej podróży!

Autor: Katarzyna Lipska

Niemcy. Zielony Przewodnik. Michelin 1 Niemcy. Zielony Przewodnik. Michelin Praca Zbiorowa
47,76 54,90
Rabat 13% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Koszalin Słupsk plan miasta Plus 5 1 Koszalin Słupsk plan miasta Plus 5
7,03 8,50
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Toruń plus 4. Plan miasta. 1:18 000 Demart 1 Toruń plus 4. Plan miasta. 1:18 000 Demart
8,19 9,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Kielce plus 6. Plan miasta. 1:18 000 Demart 1 Kielce plus 6. Plan miasta. 1:18 000 Demart
8,19 9,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Grudziądz. Plan miasta. 1:20000, Demart 1 Grudziądz. Plan miasta. 1:20000, Demart
12,32 14,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Litwa, Łotwa, Estonia. Mapa samochodowa. 1:700 000 ExpressMap 1 Litwa, Łotwa, Estonia. Mapa samochodowa. 1:700 000 ExpressMap
15,72 19,00
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Świsty i pomruki. Sceny tatrzańskie 1 Świsty i pomruki. Sceny tatrzańskie Lechosław Herz
40,41 44,90
Rabat 10% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Warszawa Fryderyka Chopina Polecamy 1 Warszawa Fryderyka Chopina
28,41 29,90
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Paryż od środka. Kieszonkowy przewodnik Polecamy 1 Paryż od środka. Kieszonkowy przewodnik Grace Coston
26,01 29,90
Rabat 13% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Krakow. A Guide to Symbols Historic Sites and Major Highlights Polecamy 1 Krakow. A Guide to Symbols Historic Sites and Major Highlights
7,36 9,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Krakau. Ein Fuhrer durch Symbole, Sehenswurdigkeiten und Attraktionen Polecamy 1 Krakau. Ein Fuhrer durch Symbole, Sehenswurdigkeiten und Att...
7,36 9,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Gwiazdy i planety 1 Gwiazdy i planety Ian Ridpath Wil Tirion
76,97 89,00
Rabat 14% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Wakacje za pół ceny Wyprzedaż 1 Wakacje za pół ceny Anna Kłossowska
33,16 34,90
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Bułgaria. Kieszonkowy przewodnik od środka Polecamy 1 Bułgaria. Kieszonkowy przewodnik od środka Mirek Osip-Pokrywka Magda Osip-Pokrywka
28,41 29,90
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Zagubiony w Chinach 1 Zagubiony w Chinach J. Maarten Troost
28,80 32,00
Rabat 10% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Swoją drogą 1 Swoją drogą Tomek Michniewicz
35,91 39,90
Rabat 10% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Meksyk. Przewodnik. Pascal Lajt 1 Meksyk. Przewodnik. Pascal Lajt Zofia Siewak-Sojka
20,18 26,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Krzysztof Wielicki. Mój wybór. Wywiad - rzeka. Tom 1 1 Krzysztof Wielicki. Mój wybór. Wywiad - rzeka. Tom 1 Krzysztof Wielicki Piotr Drożdż
47,32 52,00
Rabat 9% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Kos. Przewodnik. Pascal Lajt 1 Kos. Przewodnik. Pascal Lajt Wiesława Rusin
20,18 26,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Izrael i Ziemia Święta. Przewodnik. Travelbook 1 Izrael i Ziemia Święta. Przewodnik. Travelbook Krzysztof Bzowski
21,66 24,90
Rabat 13% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Toruń. Przewodnik. Informator 1 Toruń. Przewodnik. Informator Andrzej Szot
7,51
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Rio Anaconda 1 Rio Anaconda Wojciech Cejrowski
33,75 45,00
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Teneryfa. Przewodnik. Travelbook 1 Teneryfa. Przewodnik. Travelbook Berenika Wilczyńska
18,68 24,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Zapiski Nosorożca. Moja podróż po drogach, bezdrożach i legendach Afryki 1 Zapiski Nosorożca. Moja podróż po drogach, bezdrożach i lege... Łukasz Orbitowski
26,18 34,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Nowy Jork. Przewodnik National Geographic 1 Nowy Jork. Przewodnik National Geographic Michael S. Durham
36,72 44,90
Rabat 18% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Czołem, nie ma hien. Wietnam, jakiego nie znacie. 1 Czołem, nie ma hien. Wietnam, jakiego nie znacie. Andrzej Meller
35,91 39,90
Rabat 10% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Porto. Przewodnik. Michelin 1 Porto. Przewodnik. Michelin Praca Zbiorowa
17,09 20,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Wybrzeże Słowenii i Chorwacji. Istria i Kvarner. Udane wakacje. Przewodnik Bezdroża 1 Wybrzeże Słowenii i Chorwacji. Istria i Kvarner. Udane wakac... Praca Zbiorowa
14,93 19,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!