Koszyk 0

Samba z… polskimi akcentami! Co warto wiedzieć o literaturze brazylijskiej

Nie macie pomysłu, co przeczytać w te wakacje? A może wręcz przeciwnie – Wasza lista potencjalnych lektur jest zbyt długa i potrzebujecie wskazówki, od czego zacząć? Bardzo proszę. Nadchodzą Igrzyska Olimpijskie w Rio de Janeiro – a czy czytaliście kiedyś coś brazylijskiego?

Od pewnego czasu rażą mnie moje braki w wiedzy geograficzno-kulturowej. Wszystko zaczęło się od zeszłorocznych mistrzostw świata w lekkoatletyce, kiedy to nasz kulomiot Tomasz Majewski wygrał z zawodnikiem z Tadżykistanu. Tadżykistan, myślę sobie, Tadżykistan… nie kojarzy mi się zupełnie z niczym. Spłonęłam ze wstydu sama przed sobą i rzuciłam się do gorączkowych poszukiwań wieści o Tadżykistanie. Kilka godzin i kilkaset kliknięć później wiedziałam już co nieco o jego stolicy, Taszkiencie, a pod nosem nuciłam kirgiski folk, zafascynowana, jak wiele rzeczy jest jeszcze do odkrycia.

Podobnie jest z Brazylią, choć to zupełnie inny zakątek świata. Idę o zakład, że jedyne, co się Wam z nią kojarzy, to karnawał w Rio i las amazoński. A literacko? W najlepszym wypadku Paulo Coelho, a i to nie zawsze… Tymczasem w literaturze brazylijskiej odnaleźć można prawdziwe perełki, a nawet istotny wkład naszych rodaków! Zaintrygowani? Przed Wami garść brazylijskich literackich inspiracji!

Po pierwsze – Paulo… ale nie Coelho!

Większość zestawień i przeglądów brazylijskich pisarzy otwiera wspomniany już Paulo Coelho – prawdopodobnie słusznie, wszak to on jest dzisiaj najpoczytniejszym twórcą z tego kraju. Przewrotnie chciałabym jednak zacząć od innego Paula, o którym prawie nikt w Polsce nie słyszał… a powinniśmy się nim chlubić i my!

Mowa o Paulo Leminskim, uważanym za jednego z najwybitniejszych brazylijskich poetów XX wieku. Leminski był synem Polaka i Brazylijki, urodził się w Kurytybie na południu Brazylii w 1946 r. Przez lata miał status tzw. „poety wyklętego” - a to dlatego, że nie miał w zwyczaju podporządkowywać się schematom i konwenansom, tak w literaturze, jak i w życiu. Dziś, niemal 30 lat po śmierci, jest twórcą kultowym i uwielbianym przez Brazylijczyków. W Polsce jednak mało kto wie o Leminskim… Pod koniec 2014 r. w bardzo małym nakładzie ukazał się pierwszy przekład poezji Leminskiego na język polski, „Powróciło moje polskie serce”. Pozostaje mieć nadzieję, że polski czytelnik będzie miał okazję odkryć jego teksty – bo znaleźć w nich można liczne ślady polskości…

powróciło moje polskie serce
serce które mój dziadek
przywiózł mi z daleka
serce zmiażdżone
serce zdeptane
serce poety
(tł. Piotr Kilanowski)

Po drugie – też Paulo (tak, tym razem Coelho)

Choćby chciało się od tego uciec, nie można mówić o literaturze brazylijskiej bez Paulo Coelho. Żaden inny pisarz pochodzący z Brazylii nie odniósł tak spektakularnego sukcesu wydawniczego na całym świecie. Żaden też nie wzbudził tylu kontrowersji… Coelho można kochać lub nienawidzić. Jedni uwielbiają jego styl, filozoficzne rozważania nad sensem życia i nierzadko bardzo zmetaforyzowany styl. Inni nie mogą go znieść, uważając go za pseudointelektualistę tworzącego dla mas. Zdanie na ten temat każdy musi wyrobić sobie sam.

W Polsce najchętniej czytanymi utworami Paulo Coelho są m.in. filozoficzne Jedenaście minut, Weronika postanawia umrzeć czy, uważany za największe literackie osiągnięcie tego pisarza, Alchemik. Duży rozgłos na całym świecie zyskała też jego ostatnia, wydana w 2014 r. powieść Zdrada. Utrzymana w innym stylu niż dotychczasowe książki Coelho, wydaje się idealną lekturą na wakacje.

Po trzecie – już nie Paulo...

Paulo to w Brazylii imię tak powszechne, że pewnie udałoby się znaleźć jeszcze kilku innych piszących Paulów, ale w tym tekście chciałabym teraz przejść do pisarzy noszących inne imiona. Na przykład Jorge – a konkretnie Jorge Amado. Znakomicie czyta się jego Gabrielę, goździki i cynamon. To pozornie tylko zgrabnie napisana powieść z romansem w tle, pachnąca tytułowymi korzennymi przyprawami. W istocie jednak autor dokonuje tu dość wnikliwej analizy brazylijskiego społeczeństwa z początku XX wieku. Portretując portowe miasteczko Ilheus, tworzy wielowymiarowy, przekrojowy obraz swojego kraju. Choć brzmi poważnie, doskonale pasuje do leniwego popołudnia z książką w hamaku.

Nie można też zapomnieć o Jose Mario de Vasconcelosie. Co ciekawe, poza granicami Brazylii zyskał znacznie większy rozgłos niż we własnym kraju. Był prawdziwym człowiekiem-orkiestrą, imał się wielu zajęć – studiował prawo, medycynę i malarstwo, zdarzyło mu się pracować jako rybak, pielęgniarz w dżungli czy nauczyciel... Wiele szczegółów na temat jego barwnego życia znaleźć można na łamach jego najbardziej znanego dzieła – trylogii o Zeze, chłopcu dorastającym w Brazylii lat 30. XX wieku. Już same tytuły książek wchodzących w jej skład rozpalają wyobraźnię. Posłuchajcie tylko: Moje drzewko pomarańczowe, Rozpalmy słońce i Na rozstajach... Czujecie to? Czas poczytać!

Nawet więc jeśli nie planujecie w tym roku zamorskich wakacji, możecie z powodzeniem udać się w podróż po Brazylii w dowolnie wybranym momencie. Wystarczy uzupełnić domową biblioteczkę i sięgnąć po odpowiednie pozycje... Boa viagem*! :)


*port. Udanej podróży!

Autor: Katarzyna Lipska

Niemcy. Zielony Przewodnik. Michelin 1 Niemcy. Zielony Przewodnik. Michelin Praca Zbiorowa
44,89 54,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Sri Lanka. Przewodnik 1 Sri Lanka. Przewodnik Paweł Szozda
40,81 49,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Niewiarygodne wyprawy Wyprzedaż 1 Niewiarygodne wyprawy Thomas Cussans
75,29 89,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Tunezja. Przewodnik dookoła świata Wyprzedaż 1 Tunezja. Przewodnik dookoła świata Stuart Monro-Hay
27,93 39,90
Rabat 30% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Technika 1 Technika Marek Barszcz Judyta Kurowska-Ciechańska Ariel Ciechański
25,77 31,50
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Neapol i południowe Włochy. Przewodnik. National Geographic 1 Neapol i południowe Włochy. Przewodnik. National Geographic Tim Jepson
26,09 31,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Powiat Ostrowski dla aktywnych. Ostrów Wielkopolski. Mapa turystyczna. 1:70 000  Studio Plan 1 Powiat Ostrowski dla aktywnych. Ostrów Wielkopolski. Mapa tu... Grzegorz Zwoliński
9,68 11,70
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Alpinistka na autostopie. Tom 2. Z Polski do Chin 1 Alpinistka na autostopie. Tom 2. Z Polski do Chin Anna Borecka
42,22 49,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Litwa, Wilno, Kowno. Mapa samochodowa. 1:700 000, Comfort!Map 1 Litwa, Wilno, Kowno. Mapa samochodowa. 1:700 000, Comfort!Map
20,60 24,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Chorwacja. Półwysep Istria i Kvarner. Przewodnik dla żeglarzy Polecamy 1 Chorwacja. Półwysep Istria i Kvarner. Przewodnik dla żeglarzy Piotr Banach
30,26 37,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Warszawa Fryderyka Chopina Polecamy 1 Warszawa Fryderyka Chopina
24,45 29,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Mój dziennik podróży 1 Mój dziennik podróży Dominika Zaręba Anna Jamróz
3,74 4,99
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Czołem, nie ma hien. Wietnam, jakiego nie znacie. 1 Czołem, nie ma hien. Wietnam, jakiego nie znacie. Andrzej Meller
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Wyspa na prerii 1 Wyspa na prerii Wojciech Cejrowski
33,75 45,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Mój Nowy Jork. Słynni nowojorczycy opowiadają o swoim mieście 1 Mój Nowy Jork. Słynni nowojorczycy opowiadają o swoim mieście Alessandra Mattanza
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Motocyklem po Europie. 20 tras od Bałtyku po Adriatyk Polecamy 1 Motocyklem po Europie. 20 tras od Bałtyku po Adriatyk Tamara Głaz Paweł Głaz
32,18 42,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Autostopem przez życie 1 Autostopem przez życie Przemysław Skokowski
29,99 39,99
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Gringo wśród dzikich plemion 1 Gringo wśród dzikich plemion Wojciech Cejrowski
32,25 43,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Rzym i Watykan 3w1. Przewodnik. Mapa. Atlas (komplet) 1 Rzym i Watykan 3w1. Przewodnik. Mapa. Atlas (komplet) Praca Zbiorowa
52,43 69,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Jak wysoko sięga miłość? Życie po Broad Peak 1 Jak wysoko sięga miłość? Życie po Broad Peak Beata Sabała-Zielińska
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Naga Góra. Nanga Parbat - Brat, śmierć i samotność 1 Naga Góra. Nanga Parbat - Brat, śmierć i samotność Reinhold Messner
22,43 29,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Everest. Góra Gór 1 Everest. Góra Gór Monika Witkowska
23,94 39,90
Rabat 40% Dostępny Szybka wysyłka 24h!
Paragon z podróży. Poradnik taniego podróżowania 1 Paragon z podróży. Poradnik taniego podróżowania Patryk Świątek Bartek Szaro
23,94 39,90
Rabat 40% Dostępny Szybka wysyłka 24h!