Koszyk 0

Samba z… polskimi akcentami! Co warto wiedzieć o literaturze brazylijskiej

Nie macie pomysłu, co przeczytać w te wakacje? A może wręcz przeciwnie – Wasza lista potencjalnych lektur jest zbyt długa i potrzebujecie wskazówki, od czego zacząć? Bardzo proszę. Nadchodzą Igrzyska Olimpijskie w Rio de Janeiro – a czy czytaliście kiedyś coś brazylijskiego?

Od pewnego czasu rażą mnie moje braki w wiedzy geograficzno-kulturowej. Wszystko zaczęło się od zeszłorocznych mistrzostw świata w lekkoatletyce, kiedy to nasz kulomiot Tomasz Majewski wygrał z zawodnikiem z Tadżykistanu. Tadżykistan, myślę sobie, Tadżykistan… nie kojarzy mi się zupełnie z niczym. Spłonęłam ze wstydu sama przed sobą i rzuciłam się do gorączkowych poszukiwań wieści o Tadżykistanie. Kilka godzin i kilkaset kliknięć później wiedziałam już co nieco o jego stolicy, Taszkiencie, a pod nosem nuciłam kirgiski folk, zafascynowana, jak wiele rzeczy jest jeszcze do odkrycia.

Podobnie jest z Brazylią, choć to zupełnie inny zakątek świata. Idę o zakład, że jedyne, co się Wam z nią kojarzy, to karnawał w Rio i las amazoński. A literacko? W najlepszym wypadku Paulo Coelho, a i to nie zawsze… Tymczasem w literaturze brazylijskiej odnaleźć można prawdziwe perełki, a nawet istotny wkład naszych rodaków! Zaintrygowani? Przed Wami garść brazylijskich literackich inspiracji!

Po pierwsze – Paulo… ale nie Coelho!

Większość zestawień i przeglądów brazylijskich pisarzy otwiera wspomniany już Paulo Coelho – prawdopodobnie słusznie, wszak to on jest dzisiaj najpoczytniejszym twórcą z tego kraju. Przewrotnie chciałabym jednak zacząć od innego Paula, o którym prawie nikt w Polsce nie słyszał… a powinniśmy się nim chlubić i my!

Mowa o Paulo Leminskim, uważanym za jednego z najwybitniejszych brazylijskich poetów XX wieku. Leminski był synem Polaka i Brazylijki, urodził się w Kurytybie na południu Brazylii w 1946 r. Przez lata miał status tzw. „poety wyklętego” - a to dlatego, że nie miał w zwyczaju podporządkowywać się schematom i konwenansom, tak w literaturze, jak i w życiu. Dziś, niemal 30 lat po śmierci, jest twórcą kultowym i uwielbianym przez Brazylijczyków. W Polsce jednak mało kto wie o Leminskim… Pod koniec 2014 r. w bardzo małym nakładzie ukazał się pierwszy przekład poezji Leminskiego na język polski, „Powróciło moje polskie serce”. Pozostaje mieć nadzieję, że polski czytelnik będzie miał okazję odkryć jego teksty – bo znaleźć w nich można liczne ślady polskości…

powróciło moje polskie serce
serce które mój dziadek
przywiózł mi z daleka
serce zmiażdżone
serce zdeptane
serce poety
(tł. Piotr Kilanowski)

Po drugie – też Paulo (tak, tym razem Coelho)

Choćby chciało się od tego uciec, nie można mówić o literaturze brazylijskiej bez Paulo Coelho. Żaden inny pisarz pochodzący z Brazylii nie odniósł tak spektakularnego sukcesu wydawniczego na całym świecie. Żaden też nie wzbudził tylu kontrowersji… Coelho można kochać lub nienawidzić. Jedni uwielbiają jego styl, filozoficzne rozważania nad sensem życia i nierzadko bardzo zmetaforyzowany styl. Inni nie mogą go znieść, uważając go za pseudointelektualistę tworzącego dla mas. Zdanie na ten temat każdy musi wyrobić sobie sam.

W Polsce najchętniej czytanymi utworami Paulo Coelho są m.in. filozoficzne Jedenaście minut, Weronika postanawia umrzeć czy, uważany za największe literackie osiągnięcie tego pisarza, Alchemik. Duży rozgłos na całym świecie zyskała też jego ostatnia, wydana w 2014 r. powieść Zdrada. Utrzymana w innym stylu niż dotychczasowe książki Coelho, wydaje się idealną lekturą na wakacje.

Po trzecie – już nie Paulo...

Paulo to w Brazylii imię tak powszechne, że pewnie udałoby się znaleźć jeszcze kilku innych piszących Paulów, ale w tym tekście chciałabym teraz przejść do pisarzy noszących inne imiona. Na przykład Jorge – a konkretnie Jorge Amado. Znakomicie czyta się jego Gabrielę, goździki i cynamon. To pozornie tylko zgrabnie napisana powieść z romansem w tle, pachnąca tytułowymi korzennymi przyprawami. W istocie jednak autor dokonuje tu dość wnikliwej analizy brazylijskiego społeczeństwa z początku XX wieku. Portretując portowe miasteczko Ilheus, tworzy wielowymiarowy, przekrojowy obraz swojego kraju. Choć brzmi poważnie, doskonale pasuje do leniwego popołudnia z książką w hamaku.

Nie można też zapomnieć o Jose Mario de Vasconcelosie. Co ciekawe, poza granicami Brazylii zyskał znacznie większy rozgłos niż we własnym kraju. Był prawdziwym człowiekiem-orkiestrą, imał się wielu zajęć – studiował prawo, medycynę i malarstwo, zdarzyło mu się pracować jako rybak, pielęgniarz w dżungli czy nauczyciel... Wiele szczegółów na temat jego barwnego życia znaleźć można na łamach jego najbardziej znanego dzieła – trylogii o Zeze, chłopcu dorastającym w Brazylii lat 30. XX wieku. Już same tytuły książek wchodzących w jej skład rozpalają wyobraźnię. Posłuchajcie tylko: Moje drzewko pomarańczowe, Rozpalmy słońce i Na rozstajach... Czujecie to? Czas poczytać!

Nawet więc jeśli nie planujecie w tym roku zamorskich wakacji, możecie z powodzeniem udać się w podróż po Brazylii w dowolnie wybranym momencie. Wystarczy uzupełnić domową biblioteczkę i sięgnąć po odpowiednie pozycje... Boa viagem*! :)


*port. Udanej podróży!

Autor: Katarzyna Lipska

Toruń plus 4. Plan miasta. 1:18 000 Demart 1 Toruń plus 4. Plan miasta. 1:18 000 Demart
8,19 9,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Europa. 1000 miejsc, które musisz zobaczyć 1 Europa. 1000 miejsc, które musisz zobaczyć Opracowanie Zbiorowe
33,43 39,95
Rabat 16% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Cuda Polski. Zamki i Pałace 1 Cuda Polski. Zamki i Pałace Opracowanie Zbiorowe
20,88 24,95
Rabat 16% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Cuda Wszechświata 1 Cuda Wszechświata Opracowanie Zbiorowe
20,88 24,95
Rabat 16% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Krakow. A Guide to Symbols Historic Sites and Major Highlights Polecamy 1 Krakow. A Guide to Symbols Historic Sites and Major Highlights
7,36 9,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Krakau. Ein Fuhrer durch Symbole, Sehenswurdigkeiten und Attraktionen Polecamy 1 Krakau. Ein Fuhrer durch Symbole, Sehenswurdigkeiten und Att...
7,36 9,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
500 cudów świata. Przewodnik Polecamy 1 500 cudów świata. Przewodnik Praca Zbiorowa
41,75 49,90
Rabat 16% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Zamki krzyżackie. Deutschordensburgen Polecamy 1 Zamki krzyżackie. Deutschordensburgen Tomasz Torbus
56,43 69,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Pobrzeże Bałtyku. Część Zachodnia. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła 1 Pobrzeże Bałtyku. Część Zachodnia. Przewodnik. Atlas. Polska... Ewa Lodzińska Waldemar Wieczorek
16,27 19,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Województwo Łódzkie. Przewodnik. Demart 1 Województwo Łódzkie. Przewodnik. Demart Praca Zbiorowa
30,17 36,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Europa. Atlas samochodowy. 1:800 000, Demart 1 Europa. Atlas samochodowy. 1:800 000, Demart
60,45 69,90
Rabat 14% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Maroko. W labiryncie orientalnym medyn Polecamy 1 Maroko. W labiryncie orientalnym medyn Krzysztof Bzowski
40,81 49,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Skandynawia. Śladami wikingów. Przewodnik Polecamy 1 Skandynawia. Śladami wikingów. Przewodnik Peter Zralek
48,98 59,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Przewodnik dla żeglarzy. Chorwacja. Dalmacja Południowa Polecamy 1 Przewodnik dla żeglarzy. Chorwacja. Dalmacja Południowa Piotr Banach
30,26 37,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Przesunąć horyzont 1 Przesunąć horyzont Martyna Wojciechowska
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Bułgaria. Praktyczny przewodnik 1 Bułgaria. Praktyczny przewodnik Zofia Siewak-Sojka Irena Topolnicka-Bacewicz
9,90 24,95
Rabat 60% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Wiedeń. Przewodnik Wakacje w wielkim mieście 1 Wiedeń. Przewodnik Wakacje w wielkim mieście Sarah Woods
26,18 34,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Bratysława. Przewodnik. Pascal Lajf 1 Bratysława. Przewodnik. Pascal Lajf Opracowanie Zbiorowe
20,18 26,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Barcelona. Przewodnik. MapBook. 1 Barcelona. Przewodnik. MapBook. Praca Zbiorowa
13,50 18,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Portugalia. Przewodnik. National Geographic 1 Portugalia. Przewodnik. National Geographic Fiona Dunlop
31,43 41,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Sycylia. Przewodnik Wakacje na walizkach 1 Sycylia. Przewodnik Wakacje na walizkach Tim Jepson
23,93 31,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Podróżownik.KARKONOSZE I KOTLINA KŁODZKA 1 Podróżownik.KARKONOSZE I KOTLINA KŁODZKA Anna i Krzysztof Kobusowie
23,66 24,90
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Peru. Przewodnik 1 Peru. Przewodnik Sławomir Adamczak Katarzyna Firlej-Adamczak
37,43 49,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Lot koło Nagiej Damy 1 Lot koło Nagiej Damy Monika Rogozińska
33,75 45,00
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Kreta, Rodos, Santorini. Przewodnik. Michelin 1 Kreta, Rodos, Santorini. Przewodnik. Michelin Opracowanie zbiorowe
15,68 20,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Bałkany. Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Kosowo. Przewodnik Polecamy 1 Bałkany. Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Kosowo. Pr... Praca Zbiorowa
44,93 59,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Czechy. Gospoda pełna humoru. Przewodnik Bezdroża Polecamy 1 Czechy. Gospoda pełna humoru. Przewodnik Bezdroża Izabela Krausova-Żur
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!