Koszyk 0

Samba z… polskimi akcentami! Co warto wiedzieć o literaturze brazylijskiej

Nie macie pomysłu, co przeczytać w te wakacje? A może wręcz przeciwnie – Wasza lista potencjalnych lektur jest zbyt długa i potrzebujecie wskazówki, od czego zacząć? Bardzo proszę. Nadchodzą Igrzyska Olimpijskie w Rio de Janeiro – a czy czytaliście kiedyś coś brazylijskiego?

Od pewnego czasu rażą mnie moje braki w wiedzy geograficzno-kulturowej. Wszystko zaczęło się od zeszłorocznych mistrzostw świata w lekkoatletyce, kiedy to nasz kulomiot Tomasz Majewski wygrał z zawodnikiem z Tadżykistanu. Tadżykistan, myślę sobie, Tadżykistan… nie kojarzy mi się zupełnie z niczym. Spłonęłam ze wstydu sama przed sobą i rzuciłam się do gorączkowych poszukiwań wieści o Tadżykistanie. Kilka godzin i kilkaset kliknięć później wiedziałam już co nieco o jego stolicy, Taszkiencie, a pod nosem nuciłam kirgiski folk, zafascynowana, jak wiele rzeczy jest jeszcze do odkrycia.

Podobnie jest z Brazylią, choć to zupełnie inny zakątek świata. Idę o zakład, że jedyne, co się Wam z nią kojarzy, to karnawał w Rio i las amazoński. A literacko? W najlepszym wypadku Paulo Coelho, a i to nie zawsze… Tymczasem w literaturze brazylijskiej odnaleźć można prawdziwe perełki, a nawet istotny wkład naszych rodaków! Zaintrygowani? Przed Wami garść brazylijskich literackich inspiracji!

Po pierwsze – Paulo… ale nie Coelho!

Większość zestawień i przeglądów brazylijskich pisarzy otwiera wspomniany już Paulo Coelho – prawdopodobnie słusznie, wszak to on jest dzisiaj najpoczytniejszym twórcą z tego kraju. Przewrotnie chciałabym jednak zacząć od innego Paula, o którym prawie nikt w Polsce nie słyszał… a powinniśmy się nim chlubić i my!

Mowa o Paulo Leminskim, uważanym za jednego z najwybitniejszych brazylijskich poetów XX wieku. Leminski był synem Polaka i Brazylijki, urodził się w Kurytybie na południu Brazylii w 1946 r. Przez lata miał status tzw. „poety wyklętego” - a to dlatego, że nie miał w zwyczaju podporządkowywać się schematom i konwenansom, tak w literaturze, jak i w życiu. Dziś, niemal 30 lat po śmierci, jest twórcą kultowym i uwielbianym przez Brazylijczyków. W Polsce jednak mało kto wie o Leminskim… Pod koniec 2014 r. w bardzo małym nakładzie ukazał się pierwszy przekład poezji Leminskiego na język polski, „Powróciło moje polskie serce”. Pozostaje mieć nadzieję, że polski czytelnik będzie miał okazję odkryć jego teksty – bo znaleźć w nich można liczne ślady polskości…

powróciło moje polskie serce
serce które mój dziadek
przywiózł mi z daleka
serce zmiażdżone
serce zdeptane
serce poety
(tł. Piotr Kilanowski)

Po drugie – też Paulo (tak, tym razem Coelho)

Choćby chciało się od tego uciec, nie można mówić o literaturze brazylijskiej bez Paulo Coelho. Żaden inny pisarz pochodzący z Brazylii nie odniósł tak spektakularnego sukcesu wydawniczego na całym świecie. Żaden też nie wzbudził tylu kontrowersji… Coelho można kochać lub nienawidzić. Jedni uwielbiają jego styl, filozoficzne rozważania nad sensem życia i nierzadko bardzo zmetaforyzowany styl. Inni nie mogą go znieść, uważając go za pseudointelektualistę tworzącego dla mas. Zdanie na ten temat każdy musi wyrobić sobie sam.

W Polsce najchętniej czytanymi utworami Paulo Coelho są m.in. filozoficzne Jedenaście minut, Weronika postanawia umrzeć czy, uważany za największe literackie osiągnięcie tego pisarza, Alchemik. Duży rozgłos na całym świecie zyskała też jego ostatnia, wydana w 2014 r. powieść Zdrada. Utrzymana w innym stylu niż dotychczasowe książki Coelho, wydaje się idealną lekturą na wakacje.

Po trzecie – już nie Paulo...

Paulo to w Brazylii imię tak powszechne, że pewnie udałoby się znaleźć jeszcze kilku innych piszących Paulów, ale w tym tekście chciałabym teraz przejść do pisarzy noszących inne imiona. Na przykład Jorge – a konkretnie Jorge Amado. Znakomicie czyta się jego Gabrielę, goździki i cynamon. To pozornie tylko zgrabnie napisana powieść z romansem w tle, pachnąca tytułowymi korzennymi przyprawami. W istocie jednak autor dokonuje tu dość wnikliwej analizy brazylijskiego społeczeństwa z początku XX wieku. Portretując portowe miasteczko Ilheus, tworzy wielowymiarowy, przekrojowy obraz swojego kraju. Choć brzmi poważnie, doskonale pasuje do leniwego popołudnia z książką w hamaku.

Nie można też zapomnieć o Jose Mario de Vasconcelosie. Co ciekawe, poza granicami Brazylii zyskał znacznie większy rozgłos niż we własnym kraju. Był prawdziwym człowiekiem-orkiestrą, imał się wielu zajęć – studiował prawo, medycynę i malarstwo, zdarzyło mu się pracować jako rybak, pielęgniarz w dżungli czy nauczyciel... Wiele szczegółów na temat jego barwnego życia znaleźć można na łamach jego najbardziej znanego dzieła – trylogii o Zeze, chłopcu dorastającym w Brazylii lat 30. XX wieku. Już same tytuły książek wchodzących w jej skład rozpalają wyobraźnię. Posłuchajcie tylko: Moje drzewko pomarańczowe, Rozpalmy słońce i Na rozstajach... Czujecie to? Czas poczytać!

Nawet więc jeśli nie planujecie w tym roku zamorskich wakacji, możecie z powodzeniem udać się w podróż po Brazylii w dowolnie wybranym momencie. Wystarczy uzupełnić domową biblioteczkę i sięgnąć po odpowiednie pozycje... Boa viagem*! :)


*port. Udanej podróży!

Autor: Katarzyna Lipska

Niemcy. Zielony Przewodnik. Michelin 1 Niemcy. Zielony Przewodnik. Michelin Praca Zbiorowa
44,89 54,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Sri Lanka. Przewodnik 1 Sri Lanka. Przewodnik Paweł Szozda
40,81 49,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Rzeszów plus 3. Plan miasta. 1:15 000 Demart 1 Rzeszów plus 3. Plan miasta. 1:15 000 Demart
8,19 9,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
France. Mapa samochodowa. 1:1 100 000 ExpressMap 1 France. Mapa samochodowa. 1:1 100 000 ExpressMap
20,60 24,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Zapiski moich podróży 1 Zapiski moich podróży Ziemowit Junowicz
32,23 38,10
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Powiat kluczborski dla aktywnych. Mapa turystyczna. 1:50 000 Plan 1 Powiat kluczborski dla aktywnych. Mapa turystyczna. 1:50 000...
9,68 11,70
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Okolice Częstochowy. Część zachodnia. Powiat Lubliniecki. Mapa turystyczna. 1:50 000 Plan Studio 1 Okolice Częstochowy. Część zachodnia. Powiat Lubliniecki. Ma...
19,35 23,40
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Teatr ryb. Podróże po Nowej Fundlandii i Labradorze 1 Teatr ryb. Podróże po Nowej Fundlandii i Labradorze John Gimlette
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Europa. Atlas samochodowy. 1:1 500 000 1 Europa. Atlas samochodowy. 1:1 500 000 Opracowanie Zbiorowe
25,86 29,90
Rabat 14% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Świat mapa ścienna podręczna 1 Świat mapa ścienna podręczna Praca Zbiorowa
16,46 19,90
Rabat 17% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Niezwykłe, zwykłe zdjęcia serca Gdańska 1 Niezwykłe, zwykłe zdjęcia serca Gdańska Maciej Kosycarz
61,77 69,90
Rabat 12% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Warmińsko-mazurskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła 1 Warmińsko-mazurskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła Praca Zbiorowa
32,63 39,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Dolnośląskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła 1 Dolnośląskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła Opracowanie Zbiorowe
32,63 39,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Podlaskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła 1 Podlaskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła Praca Zbiorowa
32,63 39,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Pomorskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła 1 Pomorskie. Przewodnik. Atlas. Polska niezwykła Praca Zbiorowa
32,63 39,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
10 niesamowitych przygód Neli 1 10 niesamowitych przygód Neli Nela Mała Reporterka
26,18 34,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Wszystko za Everest 1 Wszystko za Everest Jon Krakauer
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Przewodnik San Francisco 1 Przewodnik San Francisco Jerry Camarillo Dunn Jr
31,43 41,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Szkocja. Przewodnik Wakacje na walizkach 1 Szkocja. Przewodnik Wakacje na walizkach Robin McKelvie Jenny McKelvie
26,18 34,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Chorwacja. Przewodnik last minute Wyprzedaż 1 Chorwacja. Przewodnik last minute Robin i Jenny McKelvie
12,45 24,90
Rabat 50% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam. Słodko-pikantne Indochiny 1 Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam. Słodko-pikantne Indochiny Krzysztof Dopierała
59,25 79,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Andaluzja. Przewodnik. Pascal Lajt 1 Andaluzja. Przewodnik. Pascal Lajt Zofia Siewak-Sojka Łukasz Najder
20,18 26,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście 1 Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście Jacek Leociak Barbara Engelking
97,50 130,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Teneryfa. Przewodnik. Travelbook 1 Teneryfa. Przewodnik. Travelbook Berenika Wilczyńska
20,36 24,90
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Londyn. Przewodnik. MapBook 1 Londyn. Przewodnik. MapBook Praca Zbiorowa
14,72 18,00
Rabat 18% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Wiedeń. Przewodnik. Travelbook 1 Wiedeń. Przewodnik. Travelbook Katarzyna Głuc
18,68 24,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Włochy. Przewodnik. Pascal 360 stopni Wyprzedaż 1 Włochy. Przewodnik. Pascal 360 stopni Praca zbiorowa
19,95 39,90
Rabat 50% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Izrael. Praktyczny przewodnik 1 Izrael. Praktyczny przewodnik Adam Dylewski
41,18 54,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!