Koszyk 0

Elżbieta Cherezińska: piszę, by pokazać, że nasza historia jest wciągająca

Zachęcamy do zapoznania się z wywiadem z Elżbietą Cherezińską, której pasjonująca opowieść o Świętosławie, ujęta w tomy "Harda" i "Królowa", niedawno się ukazała.
W 2005 roku Elżbieta Cherezińska napisała - wspólnie z Szewachem Weissem - jego literacką biografię "Z jednej strony, z drugiej strony", trzy lata później książkę "Byłam sekretarką Rumkowskiego. Dzienniki Etki Daum", opowiadającą dzieje łódzkiego getta. W powieści "Legion" sięgnęła po historię Brygady Świętokrzyskiej, największego związku taktycznego NSZ utworzonego w sierpniu 1944 roku na Kielecczyźnie. Szczególną popularnością cieszą się książki jej autorstwa z historycznych cyklów "Północna Droga ", "Odrodzone królestwo", "Harda", porywające narracją, jędrnością postaci, urodą detali. W powieściach Elżbiety Chrezińskiej historia budzi się z martwych. To fantastyczna przygoda!

W internecie pojawiają się określenia "Cherezińska nowym Sienkiewiczem, Cherezińska nowym Kraszewskim". Co Pani o tym sądzi?

Nie znoszę takich porównań, ale co mam zrobić, skoro recenzenci je stosują? Niezręcznie się odżegnywać od wielkich pisarzy. Ja zaś uwielbiam teksty publicystyczne Kraszewskiego a nie lubię jego powieści, a moi bohaterowie są zupełnie różni od bohaterów sienkiewiczowskich.

Oddając książkę do druku, traci Pani wpływ na to, jak zostanie ona odczytana. Niektórzy próbują Pani powieści zawłaszczać, nadając im polityczne albo światopoglądowe znaczenie. Jakie emocje to w Pani wzbudza?

Mówiąc wprost: wściekam się. I szybko ze złości otrząsam. Tak to funkcjonuje, że recenzja rzadko jest literacka a częściej polityczna, jakby konieczne było “dopowiedzenie sensu” i nie można było czytać powieści historycznej bez współczesnego komentarza politycznego. Do tego, niektórzy recenzenci, oceniają bohaterów historycznych przez pryzmat współczesności, co daje dość komiczny efekt. Powieść ma bronić się sama. Akcją, bohaterami i samą opowieścią. I, dzięki Bogu, czytelnicy tej nadbudowy komentatorów nie potrzebują. Czytają i albo im się podoba, albo nie.

Pisze Pani o przedchrześcijańskiej Norwegii, dworze Mieszka I, Bolesława Chrobrego, Ottona III, o rozbiciu dzielnicowym, o walkach II wojny światowej czy getcie łódzkim. Dzieli je wiele wieków. A co łączy?

Moja fascynacja bohaterami i czasami w jakich żyli. Opowiadam o ludziach z historią w tle a nie o czasie. Ciekawi mnie człowiek w obliczu przemian jego świata.

Co Panią najbardziej fascynuje w średniowieczu?

Wielowymiarowość epoki. To niemal tysiąc lat historii Europy, czas w którym wykuwała się ona taką, jaką (z drobnymi zmianami) ją zastaliśmy. Średniowiecze to skrajności. Mistyczna pobożność i Kościół uwikłany w brutalną walkę o władzę. Święci i przeklęci. Królowie wojownicy i budowniczowie. Zderzenie chrześcijaństwa z wcześniejszymi kultami, z rodzimymi wiarami i fermentacja samego chrześcijaństwa w liczne herezje. Wykuwanie się europejskich potęg. Czasy brutalnych wojen i strzelistych katedr.

Dlaczego sięgnęła Pani po Piastów? Bo to materia dająca pole do wyobraźni? Chciała Pani tchnąć życie w postaci historyczne skamieniałe na stronach podręczników?

Och, tak! Mieszko i Chrobry w wersji szkolnej nie są w stanie porwać wyobraźni młodych ludzi. Dla nauki historii więcej zrobiłby dobry komiks z nimi w rolach głównych niż wkuwanie dat chrztu, bitew i pokojów. Nie potrafię pisać dla dzieci, więc odrabiam zaległości z ich rodzicami. Piastowie to nasza pierwsza królewska dynastia, musimy ich poznać, z ich wzlotami i upadkami, bo w Piastach - ludziach możemy się zakochać, a w postaciach z pomników nie. Fascynacja własną historią i przeszłością jest moim zdaniem najlepszym sposobem na budowanie normalnej, zdrowej dumy narodowej. To swoista szczepionka przeciw nacjonalizmowi, który karmi się poczuciem krzywdy i wybiórczo traktuje przeszłość.

W jaki sposób od strony faktograficznej przygotowuje się Pani do każdej książki?

Zupełnie normalnie. “Odrabiam lekcje” podstawowe a potem zaawansowane. Sprawdzam, gdzie są faktograficzne dziury (mamy ich wiele) i szukam, jak radzą sobie z ich interpretacją historycy. Czasami nie ma odpowiedzi na ważne pytania, nie wiemy, dlaczego władca postąpił tak a nie inaczej. Wtedy mogę interpretować samodzielnie, oczywiście, z poszanowaniem ducha epoki. Konsultuję się z historykami, pytam, dyskutujemy. Ich “nie wiem” jest często moją bramą do opowieści.

Jak przebiega sam proces tworzenia - czy na konstrukcję z faktów nakłada Pani opowieść, czy też najpierw powstaje fabuła, którą potem osadza Pani w źródłach i faktach?

Różnie. W przypadku “Północnej Drogi” (cykl nordycki) tak właśnie było. Najpierw opowieść, historia zagmatwanych losów dwóch rodzin, a potem dopiero dobranie do niej odpowiedniej scenografii i faktografii. Przy “Odrodzonym Królestwie” było odwrotnie - na szkielet faktów nałożyłam bohaterów tworząc wielogłos opowieści. Wszystko zależy od efektu jaki chcę uzyskać. W “Grze w kości” zależało mi na czystym dwugłosie Ottona III i Chrobrego, na odarciu opowieści z wszelkich dodatkowych wątków. Nic tylko dwa dwory, dwoje ludzi i to, co wiedzie ich do spotkania w roku 1000. Pisząc “Hardą - Królową” zmieniłam perspektywę początkową. Przed laty chciałam napisać powieść tylko o Świętosławie, ale ten pomysł miał wiele czasu, by się we mnie odleżeć i zrozumiałam, że jej historia jest dużo ciekawsza, gdy znamy skomplikowane kuluary, relacje między bohaterami w czasie i miejscu niedostępnym Świętosławie. Zupełnie inaczej brzmi bitwa trzech królów, gdy przyjrzymy się dwóm głównym aktorom starcia, królowi Norwegii Olavowi Tryggvasonowi i królowi Danii Svenowi Widłobrodemu w czasie poprzedzającym bitwę o kilka lat, gdy obaj wspólnie dowodzili wielką armią, która najechała Anglię. Gdy razem wygrywali.

Czy rozpoczynając książkę, ma Pani dopracowaną w każdym szczególe historię, zwroty akcji, charakterystykę postaci i ich relacje, czy też zdarza się, że Pani bohaterowie wymykają się spod kontroli, zaczynają żyć swoim życiem, niejako prowadzą Panią za "pióro"?

Dopracowany mam tylko szkielet historii i zarysy bohaterów. Dopiero gdy piszę tworzę ich relacje w tym bliskim, intymnym kontakcie i zdarza się, że wiele się w moim myśleniu zmienia. To jak z ogrodem. Można go zaprojektować a potem posadzić z planem w ręku. Ale rośliny nie zawsze będą rosły dokładnie tak, jak nam się wydawało. Czasem trzeba coś przyciąć a czasem pozwolić im rozrosnąć się i zakwitnąć, choć w planach miały być jedynie tłem dla innych.

Dlaczego nie napisała Pani zwieńczenia trylogii "Odrodzone Królestwo", o które upominają się czytelnicy?

Władysław Łokietek czekał do siedemdziesiątki na koronację, uznałam, że nie zaszkodzi mu, jeśli puści swą wielką poprzedniczkę przodem. A tak zupełnie szczerze: przysłuchiwałam się dyskusji rocznicowej wokół chrztu Polski i ona w którymś momencie zaczęła się rozpełzać w tak wielu kierunkach. Wystraszyłam się, że “po rocznicy” zostanie w nas jedynie zmęczenie tymi wszystkimi uroczystościami a zabraknie czegoś osobistego. I pomyślałam, że to czas na Świętosławę, bo w jej historii chrzest ma niebagatelne znaczenie i nie jeden a wiele wymiarów. Można się dzięki niej przyjrzeć ludziom, którzy podejmują decyzje zmiany wiary a nie tylko politykom.

Pani najnowsze powieści Harda i Królowa... Dedykuje je Pani wszystkim bezimiennym księżniczkom piastowskim. Chciała Pani - biorąc pod uwagę, że nauczana historia to przede wszystkim historia mężczyzn - przywrócić kobietom należne miejsce w naszej pamięci?

Tak. Chcę byśmy o tych dziewczynach pamiętali. To były matki naszych królów. Siostry i córki władców. Kobiety, które miały swoje marzenia i potrafiły wpływać na świat w którym żyły. A w biogramach często oznaczone są jako “NN”.

Czy mogłaby Pani scharakteryzować w kilku słowach "Pani" Świętosławę, Hardą Królową i jakie Pani wizja znajduje odzwierciedlenie w źródłach?

Zacznę od źródeł. Z dwóch głównych - kronika Thietmara i Adama z Bremy to pierwsze jest uważane za najbardziej wiarygodne (autor był rówieśnikiem Chrobrego i Świętosławy i pilnym recenzentem tego, co działo się na piastowskim dworze). To Thietmar pisze o wygnaniu przez Svena żony i o tym, iż to owa wygnana żona była matką jego synów, Knuta i Haralda a jednocześnie córką Mieszka i siostrą Bolesława (Chrobrego). Wiemy zatem, iż taka kobieta istniała, że była matką późniejszego Knuta Wielkiego i że mąż ją wygnał. Adam z Bremy uzupełnia te informacje, pisząc, iż siostra Bolesława była najpierw żoną króla Szwecji, Erika zwanego Zwycięskim, urodziła mu syna Olofa. Informację o jej losach uzupełnia źródło angielskie, biografia jej synowej, królowej Emmy - Encomium Emma Reginae, z którego czerpiemy informację, iż po śmierci króla Svena, jego synowie Knut i Harald podążyli do kraju Słowian i przywiedli z powrotem swoją matkę, która tam przebywała. Reszty dowiadujemy się z sag skandynawskich, czyli opowieści spisywanych w XII - XIII wieku, które w swoisty sposób łączą prawdę z fikcją. Sagi nazywają królową Sigridą Storradą (Dumną) - stąd powieściowa Harda. Już sam przydomek charakteryzuje dawną władczynię. To sagi łączą jej los z Olavem Tryggvasonem. Czytamy o królowej Sigridzie Storradzie która była żoną króla Szwecji Erika, matką jego syna Olofa i o jej nieugiętej postawie wobec zalotników starających się o rękę królowej wdowy. W Sadze o Olavie Tryggvasonie czytamy o jego konflikcie z królową Sigridą, który miał się złowieszczo zakończyć na wodach Oresundu. Tam też odnajdujemy niezwykłe przygody Olava, które tylko fragmentarycznie przybliżyłam w książce, mając świadomość, iż ta saga powstała z jasnym przesłaniem - kanonizacji Olava, co się zresztą nie udało. Inaczej zatem interpretuję zajście między nim a Sigridą (Świętosławą), autor sagi bowiem wybiela króla, który, jak mniema, zostanie świętym a oczernia królową. Solidnymi źródłami są kroniki angielskie z czasów walki Knuta o władzę w Anglii. Nigdy nie dowiemy się na sto procent, czy matka towarzyszyła młodemu władcy w tej rozgrywce, ale mamy wiele powodów, by się do tej wersji skłonić. Po pierwsze, synowie przypłynęli do Polski, by zabrać matkę a następnie młodszy z nich ruszył podbić Anglię. Po drugie wsparły go w tej walce wojska pierwszego syna Świętosławy, teraz już króla Szwecji, Olofa. Po trzecie, kluczem w walce o Anglię, poza sukcesami wojskowymi Duńczyków, był akt polityczny. Knut poślubił Emmę, angielską królową wdowę. Nikt lepiej niż matka nie mógł mu tego podpowiedzieć, wszak ją spotkało to samo w czasach, gdy Knuta nie było na świecie.

Skąd powieściowy pomysł na siostry Świętosławy?

Z sag skandynawskich. Tam jest opowieść o trzech córkach Mieszka (zwanego Burizleifem - twórcy sag, w dwieście lat po wydarzeniach zwykle zlewali w jedną postać Bolesława i Mieszka, można to odczytać po przebiegu historycznych zdarzeń) o imionach Astryda, Geira i Gunhilda. Astryda poślubiła jarla Jomsborga (Wolina) Sigvalda, Geira była pierwszą żoną Olava Tryggvasona a Gunhilda żoną Svena. Świętosława w źródłach duńskich czasami nazywana jest Gunhildą. Jednak inspiracją do wprowadzenia sióstr przyrodnich była opowieść o tym, jaką rolę w życiu Olava (a tym samym Świętosławy) odegrała Astryda.

To faktycznie Pani wymarzone terytorium łowieckie - Piastowie i wikingowie w jednej opowieści, i do tego bohaterka - kobieta?

Tak. A najważniejsze, że to część naszej historii!

Jaki ma Pani pogląd na temat poziomu wiedzy historycznej, szczególnie dotyczącej Polski, u przeciętnego polskiego czytelnika?

Nie mogę tego oceniać, powiem inaczej: bardzo się cieszę, gdy czytelnicy piszą do mnie, że po lekturze powieści ogarnęła ich gorączka sprawdzania, czy to możliwe, by taka historia była prawdziwa.

Czy sądzi Pani, że  Pani powieści, barwne, filmowe, pełne emocji, mogą zainteresować historią, skłaniać do refleksji? I czy to jest Pani intencją?

Piszę, by pokazać, że nasza historia jest wciągająca i pasjonująca. By odczarować ją dla ludzi, którzy nie lubili historii w szkole.

Przesłanie do czytelników?

Traktujmy przeszłość jak żywą tkankę i szukajmy w niej ludzi. Nasi królowie i królowe byli nimi. Mieli zalety i wady, jak my sami.

Rozmawiał(a): Magda Kaczyńska

Oficerowie wywiadu WP i PSZ w latach 1939-1945. Tom 2 1 Oficerowie wywiadu WP i PSZ w latach 1939-1945. Tom 2 Tadeusz Dubicki Andrzej Suchcitz
38,07 45,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Wilno. Cuda Polski 1 Wilno. Cuda Polski Jerzy Remer
47,13 54,50
Rabat 14% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Mówi Józef Światło. Za kulisami bezpieki i partii 1 Mówi Józef Światło. Za kulisami bezpieki i partii Zbigniew Błażyński
38,41 45,40
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Uciekinier (1939-1945) 1 Uciekinier (1939-1945) Bernard de Roquefeuil
34,22 40,00
Rabat 14% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Apteka w getcie krakowskim 1 Apteka w getcie krakowskim Pankiewicz Tadeusz
29,53 34,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
ORP Dzik 9 Wyprzedaż 1 ORP Dzik 9
7,75 15,50
Rabat 50% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Zagadka Trusy i Winety 1 Zagadka Trusy i Winety Henryk Mąka
5,08 6,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Kobiety, które zawładnęły Europą. Najpotężniejsze królowe 1 Kobiety, które zawładnęły Europą. Najpotężniejsze królowe Jean Des Cars
38,06 44,99
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
1 "Sekret" wojny chocimskiej Wacława Potockiego Elżbieta Torój
23,27 27,50
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
1945. Wojna i pokój 1 1945. Wojna i pokój Magdalena Grzebałkowska
33,74 44,99
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Krótka historia Kościoła katolickiego. Nowe spojrzenie 1 Krótka historia Kościoła katolickiego. Nowe spojrzenie Norman Tanner
39,70 45,90
Rabat 14% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Werwolf. Ostatni zaciąg Himmlera 1 Werwolf. Ostatni zaciąg Himmlera Volker Koop
31,50 42,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
W matni socjalizmu-totalitaryzmu 1 W matni socjalizmu-totalitaryzmu Grzegorz Guziński
14,27 16,50
Rabat 14% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Zdradzona Polska. Napaść Niemiec i Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku 1 Zdradzona Polska. Napaść Niemiec i Związku Sowieckiego na Po... David G. Williamson
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Studenci Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu 1 Studenci Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu Krzysztof Boroda
49,91 59,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Sowieci 1 Sowieci Piotr Zychowicz
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Mała zbrodnia. Polskie obozy koncentracyjne 1 Mała zbrodnia. Polskie obozy koncentracyjne Marek Łuszczyna
37,91 39,90
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Polska. Opowieść o dziejach niezwykłego narodu 966-2008 1 Polska. Opowieść o dziejach niezwykłego narodu 966-2008 Adam Zamoyski
43,50 58,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Damy ze skazą 1 Damy ze skazą Kamil Janicki
33,68 44,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście 1 Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście Jacek Leociak Barbara Engelking
97,50 130,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Potop. Czas hańby i sławy 1 Potop. Czas hańby i sławy Sławomir Leśniewski
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
1945. Wojna i pokój 1 1945. Wojna i pokój Magdalena Grzebałkowska
33,74 44,99
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Zapomniane pokolenie. Polonia Bydgoszcz 1920-1949 1 Zapomniane pokolenie. Polonia Bydgoszcz 1920-1949 Sławomir Wojciechowski
52,43 69,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Kresowa Atlantyda. Historia i mitologia miast kresowych. Tom 4 1 Kresowa Atlantyda. Historia i mitologia miast kresowych. Tom 4 Stanisław Sławomir Nicieja
44,93 59,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Kraków na starych widokówkach 1 Kraków na starych widokówkach Krzysztof Jakubowski
26,24 34,99
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Poczet władców Polski 1 Poczet władców Polski Praca Zbiorowa
16,14
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Historia Polski 2.0: Polak potrafi, Polka też... czyli o tym, ile świat nam zawdzięcza 1 Historia Polski 2.0: Polak potrafi, Polka też... czyli o tym... Jan Wróbel Ewa Wróbel
22,43 29,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Od rzezi wołyńskiej do akcji Wisła. Konflikt polsko-ukraiński 1943-1947 1 Od rzezi wołyńskiej do akcji Wisła. Konflikt polsko-ukraińsk... Grzegorz Motyka
37,43 49,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!