Koszyk 0

Czerwony świat w płomieniach – reportaże o gruzach ZSRR

Miał być rajskim ogrodem. Krajem ludzi wolnych, sytych i zadowolonych. Krainą szczęśliwości i pokoju. Miał być przyszłością ludzkości, wolną od wyzysku, tyranii i wszystkich innych plag nękających od zarania naszą cywilizację. Miał być…

Okazał się tym samym, czym każda inna, wymyślona przez człowieka utopia. Kuszącym masy pięknym snem, zmieniającym się w koszmar, z którego nie da się obudzić. Światem szarych bloków, strachu, taniego spirytusu i cynowych trumien wracających z Afganistanu. Imperium zbudowanym z gówna, bólu i wzniosłych słów, które – jak każde inne imperium w historii – upadło, zostawiając tylko ruiny. Pozostawiło po sobie dziwny, niezrozumiały dla typowego człowieka Zachodu, świat republik poradzieckich. Krajów rządzonych przez oligarchów, domorosłych dyktatorów i psychopatów. Miejsca skrajnego bogactwa i jeszcze większej biedy. Szklanych wieżowców i zarośniętych mudżahedinów. Nic dziwnego więc, że tereny byłego Związku Radzieckiego przyciągają i fascynują wielu. Widać to zwłaszcza na księgarskich półkach.

Wielu znakomitych dziennikarzy poświęciło wiele lat swojego życia na poznanie i zrozumienie tych miejsc. Gdybyśmy mieli zebrać wszystkie znaczące, a co ważniejsze – świetne, reportaże dotyczące terenów ZSSR, mogłoby na to nie starczyć nie tyle artykułu… co książki. Tak naprawdę nie starczyłoby jej pewnie nawet na polskich autorów. Dlatego niżej nie znajdziecie listy typu „top ileś tam”, „reportaże których nie możesz nie znać”, najlepsze… i tym podobnych, zalewających Internet wynalazków. Znajdziecie za to kilku autorów i ich książki, które na długo wypaliły swój ślad w mojej głowie.

Tak jak w czasie rozmowy o piłce nożnej, prędzej czy później padnie nazwisko „Messi”, podczas dyskusji o skokach narciarskich w pewnym momencie usłyszymy o Małyszu, tak w refleksji o polskim reportażu nie może zabraknąć Kapuścińskiego. Mentora, boga, wybitnego dziennikarza… i tak dalej, i tak dalej. Kapuściński nie potrzebuje reklamy. Mimo upływu wielu lat od publikacji jego reportaży, nie straciły one ani mocy, ani aktualności. Charakteryzuje je to samo, co każdą wielką literaturę: ponadczasowość, uniwersalność i sięganie zdecydowanie głębiej niż dzieła kolegów po fachu. Imperium opisujące powolny upadek ZSRR należy do jego najlepszych książek. Ale Kapuściński jest tylko początkiem…

Jednym z moich największych odkryć literackich ostatnich lat jest Ziemowit Szczerek. To stosunkowo młody polski reportażysta, skupiający się w twórczości na szeroko pojętym Wschodzie. Szczególnie polecam jego dwa reportaże dotyczące Ukrainy, tematu niestety ostatnio bardzo na czasie. W Tatuażu z tryzubem i Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian przyciąga lekkim, ale bezpardonowym stylem, mocnym językiem i wielkim talentem do opowieści. W jego książkach nie zobaczymy ani heroicznej Ukrainy walczącej ze złą Rosją, ani studium upadku i patologii. Dostaniemy za to wciągającą jak narkotyk podróż przez nieznane. Czasem piękną, czasem straszną, ale zawsze fascynującą.

Choć bogata i piękna, smutno tak ograniczać się do lektur „patriotycznych”. Na półkach przecież czeka na nas całe bogactwo zagranicznej literatury faktu. Wspaniałym i przerażającym tego świadectwem są reportaże Swietłany Aleksijewicz, zeszłorocznej laureatki Nagrody Nobla. Białorusko-ukraińska autorka skupia się na ciemnej stronie człowieka, jej książki są zdecydowanie cięższe i poważniejsze. „Urzeczeni śmiercią", Czasy second handu czy Cynkowi chłopcy to straszliwe świadectwo powolnego upadku dawnego imperium radzieckiego. Warto też zwrócić uwagę na jej Czarnobylską modlitwę, będącą fascynującym świadectwem tamtych wydarzeń z perspektywy ocalałych uczestników.

Czy to już wszystko? Czy to już koniec? Nie, to tylko marny promil nie do przegapienia reportaży z byłych republik radzieckich. W takim zestawieniu nie powinno zabraknąć Wojciecha Góreckiego z jego pięknymi opowieściami o Kaukazie, zawartymi w Planecie Kaukaz czy Toaście za przodków. Nie wolno tu także nie wspomnieć książek Jacka Hugo-Badera, takich jak Biała gorączka czy W rajskiej dolinie wśród zielska. Wielu zarzuca mu, że zbytnio koloryzuje i skupia się na skrajnych przypadkach, zamiast pokazywać „zwykłe” życie większości, ale ciężko nie zatopić się w jego bajkowych historiach. Nie powinno też… wielu, wielu innych.

Co ich wszystkich ciągnie do tego targanego konfliktami, żyjącego dawną epoką miejsca? Nie znajdziemy jednej przyczyny tego stanu rzeczy… A może? Może po prostu to, co tam się dzieje, nie mieści nam się już w głowach. Woła nas ta dziwna, dzika kraina. Wiecznie krwawiące rubieże dawnego radzieckiego imperium tak bardzo różniące się od naszego coraz bardziej zachodniego i poukładanego świata. Zresztą nawet gdyby rzeczywistość w byłych republikach radzieckich nie odbiegała od naszej, dalej byłoby o czym pisać (chyba tylko Bliski Wschód jest równie niestabilnym miejscem.). Od 20 lat nie było tam pewnie jednego roku spokoju. Jak nie wojna, to rebelia. Jak nie rebelia to przynajmniej jakiś zamach terrorystyczny. A jak chwilowo nikt do siebie nie strzela, to zawsze można popatrzeć na patologie dręczące dawny proletariat miast i wsi albo przynajmniej pooglądać sobie czarne mercedesy poradzieckich bogów, sunące po poboczach zakorkowanych metropolii. Witajcie w upadłym, czerwonym raju.

Autor: Mateusz Kaczyński

Plutopia 1 Plutopia Kate Brown
46,45 54,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Planeta Kaukaz 1 Planeta Kaukaz Wojciech Górecki
29,19 34,50
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
W rajskiej dolinie wśród zielska 1 W rajskiej dolinie wśród zielska Jacek Hugo-Bader
37,99 44,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Czarnobylska modlitwa. Kronika przyszłości 1 Czarnobylska modlitwa. Kronika przyszłości Swietłana Aleksijewicz
35,96 42,50
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Tatuaż z tryzubem 1 Tatuaż z tryzubem Ziemowit Szczerek
29,53 34,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Creme de la Kreml 1 Creme de la Kreml Wacław Radziwinowicz
33,83 39,99
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Krym. Miłość i nienawiść 1 Krym. Miłość i nienawiść Maciej Jastrzębski
32,99 39,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Jak podsłuchałem system. Ośmiorniczki czyli elita na widelcu 1 Jak podsłuchałem system. Ośmiorniczki czyli elita na widelcu Konrad Lassota
31,22 36,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Zabójcy w imię Republiki 1 Zabójcy w imię Republiki Vincent Nouzille
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Pajęczyna strachu 1 Pajęczyna strachu Ewa Ornacka Karolina Szymczyk-Majchrzak
30,37 35,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Inna dusza 1 Inna dusza Łukasz Orbitowski
32,99 39,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Najtajniejsza broń wywiadu 1 Najtajniejsza broń wywiadu Sebastian Rybarczyk
29,53 34,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Człowiek to człowiek, a śmierć to śmierć 1 Człowiek to człowiek, a śmierć to śmierć Maria Stepan
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Drapieżca. Wspomnienia pilota zdalnego zabójcy 1 Drapieżca. Wspomnienia pilota zdalnego zabójcy
33,83 39,99
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Czterech 1 Czterech Grzegorz Chlasta
20,99 29,99
Rabat 30% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Jeszcze jeden oddech 1 Jeszcze jeden oddech Paul Kalanithi
26,18 34,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Kukuczka. Opowieść o najsłynniejszym polskim himalaiście 1 Kukuczka. Opowieść o najsłynniejszym polskim himalaiście Dariusz Kortko
33,74 44,99
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Najlepiej w życiu ma twój kot. Listy 1 Najlepiej w życiu ma twój kot. Listy Wisława Szymborska
37,43 49,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Spod zamarzniętych powiek 1 Spod zamarzniętych powiek Adam Bielecki
33,74 39,99
Rabat 16% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Dobranoc, Auschwitz! 1 Dobranoc, Auschwitz! Maciej Zdziarski Aleksandra Wójcik
37,91 39,90
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
W Paryżu dzieci nie grymaszą 1 W Paryżu dzieci nie grymaszą Pamela Druckerman
26,18 34,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Prokurator. Kobieta, która się nie bała 1 Prokurator. Kobieta, która się nie bała Joanna Podgórska Małgorzata Ronc
27,68 36,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Mężczyźni z różowym trójkątem 1 Mężczyźni z różowym trójkątem Heinz Heger
25,50 34,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Masa o bossach polskiej mafii 1 Masa o bossach polskiej mafii Artur Górski Jarosław Sokołowski
26,25 35,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Masa o kilerach polskiej mafii. Jarosław Sokołowski 1 Masa o kilerach polskiej mafii. Jarosław Sokołowski "Masa" w... Artur Górski
25,20 35,00
Rabat 28% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Depesze 1 Depesze Michael Herr
36,75 49,00
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Miasto Archipelag 1 Miasto Archipelag Filip Springer
36,75 49,00
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!