Koszyk 0

Poświęciła wszystko, by uwolnić się od widma Stalina - niezwykłe życie Swietłany Alliłujewej

Jak to jest być córką Stalina? Jak to jest przez całe życie nosić ciężar tego nazwiska? W ZSRR Stalin był postacią mitologiczną, wodzem, najwyższym przywódcą, który uczynił ze Związku Radzieckiego supermocarstwo i wygrał wojnę z nazistami. Dla milionów rodaków był również potworem, który odpowiadał za tragiczne lata terroru i gułagów. Na Zachodzie przedstawiano go jako jednego z najbardziej bestialskich dyktatorów. Jakkolwiek by się nie starała, Swietłana Alliłujewa nie mogła wyjść z cienia, rzucanego przez jej ojca na cały świat. Narzekała wielokrotnie: „Gdziekolwiek nie pojadę – na jakąś wyspę czy do Australii – i tak będę politycznym zakładnikiem nazwiska mojego ojca”.

Jej życie w ZSRR było drogą przez mękę. Matka, Nadieżda Alliłujewa, popełniła samobójstwo, gdy Swietłana miała zaledwie sześć i pół roku. W czystkach, które Stalin przeprowadził wśród rodaków w latach 30., ucierpieli krewni. Ukochana ciotka Maria i wuj Aleksander Swanidze – brat i szwagierka pierwszej żony Stalina – zostali aresztowani i straceni jako wrogowie narodu. Ich syn, Johnik, towarzysz zabaw małej Swietłany, zniknął bez śladu. Wujek Stanisław Redens, mąż siostry Nadii, Anny, również został skazany na śmierć. Wuj Swietłany, Paweł, brat matki, zmarł na atak serca wywołany miesiącami życia w panicznym strachu. Kiedy Swietłana miała 17 lat, ojciec skazał jej pierwszego ukochanego, Aleksieja Kaplera, na 10 lat Gułagu. Jej przyrodniego brata, Jakowa, naziści zabili w obozie jenieckim w 1943 roku. W 1947 i 1948, podczas represji znanych jako „kampania antykosmopolityczna”, na siedem lat odosobnienia zostały skazane Anna (siostra matki) i wdowa po wuju Pawle, Żenia. Córka Żeni, Kira, trafiła do więzienia, a później na wygnanie.

Po śmierci ojca w 1953 roku nastąpił szereg tragicznych zdarzeń. Starszy brat Swietłany, Wasilij, został aresztowany, a w 1962 roku zapił się na śmierć. Przyjaciele z kręgów literackich w połowie lat 60. jeden za drugim trafiali do obozów pracy. Kiedy Swietłanie udało się odnaleźć spokój w ramionach Brajesha Singha, odmówiono jej prawa do zamążpójścia, chociaż ukochany był na łożu śmierci. Wreszcie pozwolono jej zabrać prochy wybranka do jego ojczystych Indii.
W wieku 41 lat, w połowie życia, Swietłana Alliłujewa postanowiła uciec z ZSRR. Wieczorem 6 marca 1967 roku Rosjanka wkroczyła do ambasady amerykańskiej w New Delhi i poprosiła o azyl. Uciekała od przeszłości i szukała w wolnym świecie życia, którego brakowało w ZSRR. Uważała, że traktowano ją tam jak rządową własność. Amerykański Departament Stanu początkowo odmówił, obawiając się pogorszenia stosunków z Sowietami. Swietłana czekała w Szwajcarii na pozytywną decyzję dyplomatów.
Kiedy otrzymała wizę turystyczną i zgodę na przyjazd do USA, Amerykanie witali ją jako najsłynniejszą w historii uciekinierkę z sowieckiego reżimu. Czekała na nią kariera pisarki. Zarobiła fortunę na książce Dwadzieścia listów do przyjaciela, czyli pamiętniku z 1963 roku, który udało jej się wywieźć z ZSRR i sprzedać wydawcy za półtora miliona dolarów. Ponieważ zupełnie nie znała się na pieniądzach, rozdała ogromne sumy, a resztę straciła, wpadłszy w pułapkę przebiegłej Olgivanny Wright, wdowy po słynnym architekcie Franku Lloydzie Wrighcie, która wplątała Swietłanę w małżeństwo z Wesleyem Petersem, głównym architektem Wrightowskiej Fundacji Taliesin. W wieku 45 lat Alliłujewa urodziła córkę. Olga była dla niej wielkim pocieszeniem. W Moskwie pozostawiła bowiem 21-letniego syna, Józefa, i 16-letnią córkę, Katię. Intrygi knute nieustannie przez KGB nie pozwalały jej skontaktować się z nimi przez kolejne 15 lat.

Fragment książki
Prolog
Uciekinierka

6 marca 1967 roku o godzinie siódmej wieczorem do bramy ambasady amerykańskiej położonej przy Shantipath Avenue w New Delhi podjechała taksówka. Pod czujnym spojrzeniem hinduskiego policjanta pełniącego wartę ruszyła dalej, w stronę kolistego podjazdu przed budynkiem. Osoba siedząca z tyłu spojrzała na taflę wielkiego basenu, która mieniła się jasno wśród zapadającego zmroku. Na powierzchni, nic sobie nie robiąc z tryskających w górę strumieni fontanny, dryfowało kilka kaczek i gęsi. Budynek miał fasadę z dziurkowanych betonowych bloków, dzięki którym zyskiwał na wizualnej lekkości. Pasażerka natychmiast zauważyła, jak bardzo różnił się on od gmachu sowieckiej ambasady, którą właśnie opuściła. „A więc tak wygląda Ameryka” – pomyślała.

Kiedy Swietłana Alliłujewa wspięła się po schodach, jej oczom ukazał się amerykański orzeł w płaskorzeźbie wmontowanej w szklane drzwi. Wszystkie ważne decyzje od zawsze podejmowała pośpiesznie. Jeśli przekroczy ten próg, swoje dotychczasowe życie utraci na zawsze. Nie miała wątpliwości, że gniew Kremla prędzej czy później ją dosięgnie. Wiedziała, że igra z losem. Czuła, jak ogarnia ją strach. Zdecydowała się na najważniejszy krok. Uciekła, ale nie miała najmniejszego pojęcia, gdzie rzuci ją przeznaczenie. Nie wahała się jednak. Z małą walizką w ręce nacisnęła dzwonek u drzwi ambasady.

Danny Wall, żołnierz piechoty morskiej pełniący służbę przy wejściu, otworzył drzwi i spojrzał uważnie na stojącą przed nim niewysoką kobietę w średnim wieku. Była schludnie ubrana, ale na pierwszy rzut oka nie wyróżniała się niczym szczególnym. Już miał poinformować ją, że ambasada jest nieczynna, gdy podała mu paszport. Zbladł. Wpuściwszy kobietę do środka, zamknął drzwi na klucz i zaprowadził ją do sąsiedniego pokoiku. Następnie zadzwonił do Roberta Rayle’a, wicesekretarza ambasady, który zajmował się zbiegami z innych krajów. Akurat go nie było, lecz oddzwonił po kilku minutach. Wall podał mu specjalny kod operacyjny, po którym rozmówca poznał, że do ambasady zgłosił się sowiecki uciekinier. Rayle z pewnością nie spodziewał się czegoś podobnego w poniedziałkowe popołudnie spokojnie upływające w indyjskiej stolicy.

Kiedy dotarł do ambasady o 19.25, skierowano go do pokoju, w którym kobieta rozmawiała z konsulem George’em Hueyem. Gdy tylko otworzył drzwi, odwróciła się do niego i niemal od razu oznajmiła:
– Pewnie mi pan nie uwierzy, ale jestem córką Stalina!

Rayle spojrzał na tę skromną, jednak atrakcyjną kobietę o rudych włosach i bladoniebieskich oczach, które spokojnie się w niego wpatrywały. Nie tak wyobrażał sobie córkę sowieckiego przywódcy – chociaż sam nie wiedział, czego powinien się był spodziewać. Wręczyła mu paszport. Rzucił tylko okiem – w dokumencie było wyraźnie napisane: obywatelka sowiecka Swietłana Josifowna Alliłujewa. Josifowna to prawidłowy patronimik oznaczający „córkę Józefa”. Rayle szybko rozważył możliwe sposoby działania. Być może Sowieci próbowali wcisnąć im szpiega. Mogła być agentką kontrwywiadu. Albo zwykłą wariatką. George Huey zapytał, kompletnie zmieszany:
– Mówi pani, że pani ojcem był Stalin? „Ten” Stalin?

Jako urzędnik odpowiedzialny za uciekinierów z bloku sowieckiego Rayle musiał najpierw potwierdzić tożsamość przybyłej. Po krótkiej rozmowie udał się do centrali telefonicznej i zatelegrafował do Waszyngtonu, prosząc o wszystkie dane, które zgromadzono na temat Swietłany Josifowny Alliłujewej. Odpowiedź nadeszła po godzinie: „Żadnych śladów”. Waszyngton nie wiedział na jej temat zupełnie nic – ani CIA, ani FBI, ani Departament Stanu nie miał z nią dotąd do czynienia. Rząd amerykański nie zdawał sobie sprawy, że Stalin w ogóle ma córkę.

Czekając na odpowiedź z Waszyngtonu, Rayle przesłuchał Swietłanę. Jak dostała się do Indii? Twierdziła, że z ZSRR wyruszyła 19 grudnia w ramach oficjalnej misji dyplomatycznej. Rząd sowiecki wydał specjalną zgodę, by zgodnie z hinduską tradycją mogła rozsypać prochy swojego „męża” – Brajesha Singha na wodach rzeki Ganges w jego rodzinnej wsi Kalakankar w regionie Uttar Pradesh. Dodała z goryczą, że z powodu obcego obywatelstwa Singha Aleksiej Kosygin, przewodniczący sowieckiej Rady Ministrów, osobiście odmówił im prawa do zawarcia związku małżeńskiego. Po śmierci wybranka otrzymała pozwolenie na przewiezienie prochów do Indii. W ciągu trzech spędzonych tam miesięcy zakochała się w kraju swojego „męża” i poprosiła o zgodę na dłuższy pobyt. Odmówiono.
– Na Kremlu uważa się, że jestem własnością państwa – powiedziała ze wstrętem. – Jestem córką Stalina!

Zaraz potem wyjaśniła, że pod naciskiem ze strony Sowietów rząd Indii odmówił przedłużenia jej wizy. Miała już dość bycia traktowaną jak „narodowa relikwia”. Nie miała więc zamiaru wracać do ZSRR. Spojrzała zdecydowanie na Rayle’a i oznajmiła, że chciałaby prosić o azyl politycznyi.
Zdaniem Rayle’a wszystko wskazywało na to, że ta spokojna kobieta wierzyła w to, co mówi. Mężczyzna natychmiast zrozumiał, jakie konsekwencje polityczne trzeba brać pod uwagę, jeśli jej opowieść była prawdziwa. Jeśli naprawdę jest córką Stalina, to należy do jednej z najważniejszych sowieckich dynastii. Jej ucieczka byłaby dla Sowietów potężnym ciosem. Bez wątpienia tamtejszy rząd dołożyłby wszelkich starań, by ją odzyskać. Ambasada amerykańska znalazłaby się w środku poważnej zawieruchy.

Rayle miał przy tym swoje podejrzenia. Zapytał, dlaczego nie nosi po ojcu nazwiska „Stalin” czy „Dżugaszwili”. Odpowiedziała, że w 1957 roku zmieniła nazwisko ze „Stalin” na „Alliłujewa” (czyli panieńskie nazwisko matki, Nadieżdy). Takie samo prawo przysługiwało wszystkim sowieckim obywatelom.
Następnie zapytał, gdzie się dotąd zatrzymała.
– W pokojach gościnnych ambasady sowieckiej – odparła.
Raptem kilkaset jardów stąd. Jak udało jej się niezauważenie wymknąć?
– Trwa tam wielki bankiet z okazji wizyty delegacji wojskowej. Wszyscy świętują też zbliżający się Międzynarodowy Dzień Kobiet.

Następnie zapytał, ile może czasu upłynąć, zanim ktoś spostrzeże jej nieobecność. Odparła, że jeszcze kilka godzin, gdyż wszyscy bez wyjątku na pewno byli teraz zupełnie pijani. Przypomniawszy sobie nagle, że właśnie w tym momencie oczekiwano jej w domu byłego ambasadora Indii w ZSRR, T.N. Kaula, Swietłana zawołała w nagłym przypływie paniki:
– Muszę zadzwonić do jego córki, Preeti, i powiedzieć, żeby na mnie nie czekała.
Dla Rayle’a był to rodzaj małego sprawdzianu. Odparł szybko:
– Proszę pozwolić, że wybiorę numer.
Po chwili podał jej słuchawkę. Słuchał uważnie, jak kobieta wyjaśnia T.N. Kaulowi i jego córce, że ma migrenę i nie uda jej się zjawić na kolacji. Na koniec pożegnała się z obojgiem jak najczulej.

Następnie podała Rayle’owi wyświechtany plik kartek. Był to spisany po rosyjsku rękopis Dwudziestu listów do przyjaciela, opatrzony jej własnym nazwiskiem. Szybko wyjaśniła, że to pamiętnik o czasach dzieciństwa na Kremlu. Ambasador Kaul, z którym ona sama i Brajesh Singh zaprzyjaźnili się w Moskwie, na jej życzenie wywiózł manuskrypt z ZSRR w styczniu poprzedniego roku. Tekst wrócił do niej, gdy tylko zjawiła się w New Delhi. Dla Rayle’a było to coś niesamowitego: córka Stalina napisała książkę. Czego z niej można by się dowiedzieć o jej ojcu? Gdy zapytał, czy mógłby skopiować rękopis, autorka wyraziła zgodę.

Zaraz potem, słuchając uważnie rad w kwestii niektórych sformułowań, Swietłana napisała wniosek o udzielenie jej azylu politycznego w Stanach Zjednoczonych i złożyła podpis pod treścią dokumentu. Kiedy Rayle zaznaczył, że nie może obiecać pozytywnego rozpatrzenia prośby, natychmiast wykazała się polityczną przenikliwością.

– Jeśli Stany Zjednoczone nie chcą lub nie potrafią udzielić mi pomocy, to z pewnością żadne inne państwo reprezentowane w Indiach również się tego nie podejmie – odparła.
Bez wątpienia nie miała zamiaru wracać do ZSRR. Jedyną alternatywą było opowiedzieć o wszystkim prasie w nadziei na publiczne poparcie zarówno w Indiach, jak i w USA. Odmowa udzielania pomocy córce Stalina nie wyglądałaby zatem dobrze z amerykańskiego punktu widzenia. Swietłana doskonale rozumiała reguły politycznej manipulacji. Uczyła się jej od lat.
Rayle zaprowadził ją do pokoju na drugim piętrze, wręczył filiżankę herbaty i kilka tabletek aspiryny na męczący ją od jakiegoś czasu ból głowy, po czym polecił, by spisała pokrótce swój życiorys i wyjaśniła zwięźle, dlaczego usiłuje uciec z ZSRR. Następnie przeprosił ją uprzejmie, tłumacząc, że musi naradzić się z przełożonymi.

Ambasador Chester Bowles leżał tej nocy w łóżku złożony chorobą. Drogę do jego domu, oddalonego o raptem dziesięć minut marszu, Rayle pokonał w towarzystwie szefa lokalnej jednostki CIA. Po jakimś czasie Bowles przyznał, że w tamtym momencie nie miał nawet ochoty rozmawiać ze Swietłaną, spodziewał się, że to zwykła wariatka. W domu ambasadora wszyscy zebrani – wśród nich specjalny asystent Bowlesa, Richard Celeste – zasiedli do debaty. Zarówno Rayle, jak i jego przełożeni zdawali sobie sprawę, że nie ma czasu, by potwierdzić tożsamość kobiety w New Delhi. Rayle spodziewał się wręcz, że Sowieci mogą wykorzystać swoje wpływy (sięgające daleko poza dostarczanie Indiom sprzętu wojskowego) i zmusić Hindusów do użycia oddziałów zbrojnych, które zażądałyby wydania Swietłany. Należało więc jak najszybciej wywieźć kobietę z kraju.

O 21.40 wysłano kolejny ekspresowy telegram do Waszyngtonu. Bardziej szczegółowy raport informował, że ambasada sowiecka zauważy jej nieobecność za około cztery godziny. Wiadomość donosiła również, że „w przypadku braku innych rozkazów postaramy się wysłać Swietłanę samolotem Qantas lot 751 do Rzymu, wylatującym z Delhi o 19.45 czasu ZULU, czyli 1.15 w nocy czasu lokalnego”. Waszyngton 11 minut później potwierdził odbiór telegramu.
Zebrani omówili możliwości. Jeśli nie zgodzą się udzielić Swietłanie pomocy, zalecając powrót do rodzimej sowieckiej ambasady, gdzie najprawdopodobniej wciąż nikt nie zauważył jej nieobecności, cała historia dotrze natychmiast do prasy międzynarodowej – kobieta dała im to wystarczająco jasno do zrozumienia. Z kolei jeśli zatrzymają Swietłanę w budynku ambasady i zawiadomią indyjskie władze, że córka Stalina ubiega się o azyl w Stanach Zjednoczonych, trzeba będzie poczekać na decyzję sądu. W takim wypadku rząd Indii mógłby zechcieć odbić uciekinierkę siłą. Trzecia możliwość to próba potajemnego wywiezienia Swietłany z indyjskiego terytorium. Żadna z alternatyw nie wydawała się odpowiednia.

Zadecydował fakt, że kobieta miała przy sobie sowiecki paszport. Była to rzecz niesłychana. Sowieckie władze zazwyczaj konfiskowały dokumenty podróżujących obywateli, zwracając je dopiero na koniec podróży. Tym razem było jednak inaczej. Ambasador ZSRR w Indiach, I.A. Benediktow, zorganizował dla Swietłany pożegnalny obiad. Była to raczej ponura uroczystość – wściekły ambasador od dawna starał się odesłać ją do domu, ponieważ miesięczna wiza już wygasła, a Swietłana przeciągała pobyt, gdy tymczasem Moskwa domagała się powrotu. Jej obecność w Indiach zagrażała karierze ambasadora. Dlatego koniecznie musiała 8 marca wrócić do Moskwy samolotem.
– Skoro każecie mi wyjeżdżać, chciałabym wiedzieć, gdzie podział się mój paszport – oznajmiła.
Benediktow sarknął tylko do któregoś ze współpracowników:
– Oddajcie jej dokumenty.

Tak oto Swietłana pokazała, że naprawdę jest córką Stalina – kimś, komu się nie odmawia. Benediktow popełnił wielki błąd, za który później przyszło mu jeszcze zapłacić. Swietłana okazała się przecież najważniejszym uciekinierem, jaki kiedykolwiek opuścił ZSRR.
Zmożony chorobą Chester Bowles podjął decyzję. Swietłana mogła zgodnie z prawem opuścić Indie – miała paszport, a jej indyjskie dokumenty również były w porządku. Ambasador polecił przystawić w jej paszporcie pieczęć wizową US B-2, która oznaczała sześciomiesięczne pozwolenie na pobyt w celach turystycznych. Następnie spytał, czy Bob Rayle zajmie się wywiezieniem kobiety za granicę. Rayle zgodził się, po czym goście Bowlesa wrócili do ambasady.

O 23.15, w trakcie przygotowań do wyjazdu na lotnisko, Rayle spytał Swietłanę wprost:
– Czy zdaje sobie pani w pełni sprawę z tego, co zamierza zrobić? Spali pani za sobą wszystkie mosty.

Zależało mu, by przemyślała sprawę dogłębnie. Odparła, że czasu na namysł miała już wystarczająco dużo. Mężczyzna wręczył jej 1500 dolarów z funduszu ambasadorskiego, które miały przydać się zaraz po przylocie do Stanów.

Rayle zadzwonił do żony. Poprosił Ramonę, by spakowała walizkę z rzeczami na kilka dni i spotkała się z nim za godzinę na lotnisku Palam. Nie powiedział, dokąd się wybiera. Następnie udał się do biura linii lotniczych Qantas, gdzie kupił dwa bilety pierwszej klasy do USA, z przesiadką w Rzymie. Zaraz potem dołączył do pozostałych zgromadzonych na lotnisku Amerykanów. W dość pustym terminalu kręciło się przynajmniej dziesięciu pracowników ambasady; dwóch siedziało przy Swietłanie.

Kobieta bez problemu przeszła przez kontrolę celną i imigracyjną, aby po pięciu minutach, z ważną indyjską wizą wyjazdową i amerykańską wizą pobytową, dołączyć do Rayle’a w sali odlotów międzynarodowych. Kiedy Rayle zapytał, czy się denerwuje, odparła z szerokim uśmiechem:
– Ani trochę.

Reakcja tego typu doskonale pasowała do jej charakteru. W głębi serca Swietłana była urodzoną hazardzistką. Przez całe życie każdą, choćby najistotniejszą decyzję podejmowała wyłącznie pod wpływem impulsu, a konsekwencje znosiła z lekko szalonym zapamiętaniem. Mawiała, że jej ulubiona powieść Dostojewskiego to Gracz.

Rayle, choć sprawiał wrażenie spokojnego, walczył z wątpliwościami. Był przekonany, że gdy tylko Sowieci odkryją, że Swietłana zniknęła, zażądają wydania jej w ich ręce. Jeśli pracownicy lotniska zorientowaliby się w sytuacji, indyjska policja natychmiast aresztowałaby kobietę, a Rayle nie mógłby nic na to poradzić. Wiedział zarazem, że taki scenariusz miałby dla niej bardzo poważne konsekwencje. Egzekucja groziłaby jej za czasów Stalina, ale ojciec nie żył od 14 lat. Obecny sowiecki rząd na uciekinierów patrzył jednak bardzo surowo, bardzo często każąc ich więzieniem. Rayle musiał zapewne pamiętać o głośnych procesach pisarzy, Andrieja Siniawskiego i Julija Daniela, którzy w 1966 roku zostali skazani za rzekomo antysowieckie publikacje i prawdopodobnie wciąż gnili w łagrze. Kreml nie zaryzykowałby co prawda publicznego procesu Swietłany, ale kto wie, czy córka przywódcy nie zniknęłaby nagle w którymś z mrocznych zakładów psychiatrycznych, które okazywały się w takich sytuacjach niezwykle przydatne. Ona sama z pewnością miała to na uwadze. Siniawski był jej bliskim przyjacielem. Zdawała sobie na pewno sprawę, że w przypadku niepowodzenia nigdy już nie pozwolono by jej opuścić ZSRR.
Samolot mający odlecieć do Rzymu wylądował punktualnie. Ulga była jednak chwilowa. Rayle z rozpaczą słuchał komunikatu o planowanym opóźnieniu, które – jak informował przewoźnik – wiązało się z usterką mechaniczną na pokładzie. Minuty zamieniały się w godziny, a Rayle dalej siedział ze Swietłaną w sali odlotów. Próbując poradzić sobie z narastającym napięciem, spacerował. Pamiętał dobrze, że o piątej rano lądował samolot Aerofłotu, który z Moskwy przywoził dygnitarzy lub gońców dyplomatycznych albo zabierał ich z powrotem do ZSRR. Na lotnisku spotykała ich zawsze spora delegacja z sowieckiej ambasady. Pracownicy Aerofłotu zaczynali już ustawiać się przy stanowisku. W pewnym momencie zapowiedziano odlot do Rzymu. Samolot linii lotniczych Qantas wystartował o 2.45 w nocy.

Gdy Swietłana i jej towarzysz byli już w powietrzu, do ambasady amerykańskiej w New Delhi dotarł telegram w sprawie sowieckiej uciekinierki. Donald Jameson, który pracował jako łącznik między CIA a Departamentem Stanu, poinformował zastępcę podsekretarza stanu, Foya Kohlera, o rozwoju sytuacji. Kohler zareagował ostro:
– Powiedzcie im, żeby natychmiast wyrzucili tę kobietę z ambasady. Pod żadnym pozorem nie udzielajcie jej pomocy!

Ponieważ Kohler pracował wcześniej jako amerykański ambasador w ZSRR, czuł, że osobiście przyczynił się do odwilży w relacjach z Sowietami. Nie chciał więc, by ucieczka córki Stalina – i to w roku 50 rocznicy rewolucji – rzuciła cień na dotychczasową współpracę. Kiedy pracownicy ambasady odczytali treść depeszy, nie pozostało im nic innego, jak odpowiedzieć wprost:
– Za późno. Już polecieli. Są w drodze do Rzymu.

Nie sprawdzili jednak sytuacji na lotnisku. Gdyby wiedzieli, że lot linii lotniczych Qantas, który miał zabrać Swietłanę i Rayle’a do Rzymu, był znacznie opóźniony, z pewnością wezwaliby kobietę z powrotem, a następnie oficjalnie wyrzucili z ambasady. Jej życie potoczyłoby się zupełnie inaczej. Jednak, jak zawsze, łut szczęścia lub przypadek i tym razem zadecydował o jej przyszłości. Mając tak szczególny fart, pewnego razu zaczęła nazywać siebie cyganką. Dla córki Stalina, niezmiennie ukrytej w cieniu ojca, nie było na świecie bezpiecznego portu.

Opublikowano dzięki uprzejmości wydawnictwa Znak

Życie na pełnej petardzie czyli wiara, polędwica i miłość 1 Życie na pełnej petardzie czyli wiara, polędwica i miłość Jan Kaczkowski Piotr Żyłka
29,53 34,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Maria Amparo Muoz y Borbón. Księżna Czartoryska 1 Maria Amparo Muoz y Borbón. Księżna Czartoryska Barbara Obtułowicz
35,53 42,00
Rabat 15% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Andrzej Niemczyk. Życiowy tie-break 1 Andrzej Niemczyk. Życiowy tie-break Andrzej Niemczyk Marek Bobakowski
35,91 39,90
Rabat 10% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Duża Solidarność, mała solidarność. Biografia Henryki Krzywonos 1 Duża Solidarność, mała solidarność. Biografia Henryki Krzywonos Agnieszka Wiśniewska
29,53 34,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Weber. Życie i dzieło 1 Weber. Życie i dzieło Dirk Kaesler
46,08 48,50
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Kapelusz na wodzie. Gawędy o księdzu Tischnerze 1 Kapelusz na wodzie. Gawędy o księdzu Tischnerze Wojciech Bonowicz
29,53 34,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Anna Solidarność. Życie i działaność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929-2010) +CD 1 Anna Solidarność. Życie i działaność Anny Walentynowicz na t... Sławomir Cenckiewicz
41,45 49,00
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Fryderyk Chopin. Geniusz muzyczny +CD 1 Fryderyk Chopin. Geniusz muzyczny +CD Bogusław Kaczyński
116,75 135,00
Rabat 14% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Uciec jak najwyżej. Nie dokończone życie Wandy Rutkiewicz 1 Uciec jak najwyżej. Nie dokończone życie Wandy Rutkiewicz Ewa Matuszewska
25,30 29,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Witold Urbanowicz -  legenda polskich skrzydeł 1 Witold Urbanowicz - legenda polskich skrzydeł Wojciech Krajewski
54,99 65,00
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Stefania Wojtulanis-Karpińska 1 Stefania Wojtulanis-Karpińska "Awiomama". O kobiecie, która ... Magdalena Berkowicz
25,30 29,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Saleta. Łowca adrenaliny Wyprzedaż 1 Saleta. Łowca adrenaliny Przemysław Słowiński Przemysław Saleta
5,00 29,90
Rabat 83% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Mężowie niezłomni 1 Mężowie niezłomni Michał Rożek
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Lekarz z Westerplatte 1 Lekarz z Westerplatte Krzysztof Zajączkowski
47,03 49,50
Rabat 5% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Steve Jobs 1 Steve Jobs Walter Isaacson
35,99 39,99
Rabat 10% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Ania. Biografia Anny Przybylskiej 1 Ania. Biografia Anny Przybylskiej Grzegorz Kubicki
29,99 39,99
Rabat 25% Przedsprzedaż, Premiera 27.09.2017 r.  
George Michael Polecamy 1 George Michael Rob Javanovic
33,67 44,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Gwiazda Afryki. Hans Marseille niepokorny as Luftwaffe 1 Gwiazda Afryki. Hans Marseille niepokorny as Luftwaffe Colin D. Heaton Anne-Marie Lewis
40,41 44,90
Rabat 10% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Jaśnie Panicz. O Witoldzie Gombrowiczu 1 Jaśnie Panicz. O Witoldzie Gombrowiczu Joanna Siedlecka
44,93 59,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak 1 Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak Anna Kamińska
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Nienachalna z urody 1 Nienachalna z urody Maria Czubaszek
30,46 36,00
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Niebezpieczne związki Bronisława Komorowskiego 1 Niebezpieczne związki Bronisława Komorowskiego Wojciech Sumliński
33,76 39,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Rezydencja. Sekretne życie Białego Domu 1 Rezydencja. Sekretne życie Białego Domu Kate Andersen Brower
29,93 39,90
Rabat 25% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Maria Skłodowska-Curie. Złodziejka mężów. Życie i miłości 1 Maria Skłodowska-Curie. Złodziejka mężów. Życie i miłości Iwona Kienzler
27,83 32,90
Rabat 15% Dostępny Wysyłamy w 3-6 dni
Donald Trump. W pogoni za sukcesem 1 Donald Trump. W pogoni za sukcesem Michael D'Antonio
39,92 49,90
Rabat 20% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
Czar Chanel 1 Czar Chanel Paul Morand
26,18 34,90
Rabat 25% Dostępny Szybka wysyłka od 24h!
JA Rozmowa z Lechem Wałęsą 1 JA Rozmowa z Lechem Wałęsą Andrzej Bober
29,99 39,99
Rabat 25% Przedsprzedaż, Premiera 27.09.2017 r.